Droga ekspresowa S17 łączy Warszawę z Lublinem i obecnie kończy się w podlubelskich Piaskach. Na różnych etapach budowy lub postępowań przetargowych jest 115-kilometrowy odcinek do polsko-ukraińskiej granicy w Hrebennem. W ramach inwestycji GDDKiA zleciła firmom archeologicznym przeprowadzenie prac poszukiwawczych, które nadzoruje wspólnie z urzędem konserwatorskim.

- To jest kolosalna szansa dla archeologii. Rozpoznajemy dużą ilość stanowisk, na dużej powierzchni. Pozyskujemy dużą ilość materiału zabytkowego, która później jest poddawana analizie pod względem chronologicznym, kulturowym, technologii produkcji, zdobnictwa - powiedział PAP archeolog z zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Wiesław Koman.

Podczas zwykłych badań archeologicznych – wyjaśnił – standardowy wykop ma ok. 100 mkw. Natomiast wykopaliska prowadzone na placu budowy ekspresówki mają od 0,5 do nawet 3 ha. – Odsłaniana jest duża powierzchnia, na której dobrze widać zarysy obiektów mieszkalnych, ich lokalizacja w stosunku do zabudowań gospodarczych, studni, położenie cmentarzysk, szczególnie tych z epoki wczesnego brązu. To bardzo duża szansa przeprowadzenia badań archeologicznych na dużą skalę – stwierdził Koman.

Jak podał, pierwsze badania wyprzedzające archeolodzy rozpoczęli w listopadzie 2024 r. Do tej pory znaleźli w sumie ok. 100 tys. fragmentów ceramiki, narzędzi krzemiennych, kamiennych i innych śladów osadnictwa m.in. w rejonie miejscowości Łabunie, Barchaczów, Tarnawatka, Bełżec, Kniazie i Lubycza Królewska.

Archeolog przyznał, że znaleziska są niejednolite. Wśród zabytków są pozostałości osad z okresu nowożytnego (XVIII/XIX w.) i średniowiecza (VIII-XV w.). - Mamy liczne cmentarzyska średniowieczne z całopalnymi grobami, które są datowane na przełom VII/VIII w. - powiedział Koman. Uzupełnił, że Słowianie na tych ziemiach pojawili się najprawdopodobniej pod koniec VII w.

Do starszych zabytków należą nieliczne relikty z okresu rzymskiego (II-IV w. n.e.), fragmenty glinianych naczyń kultury trzcinieckiej (1700-1500 r. p.n.e.) i neolityczne (2500-2000 r. p. n.e.) jamy grobowe, w których znaleziono elementy glinianych pucharów, amfor, kamienne topory, siekiery, groty i kamień żarnowy do rozdrabniania ziarna. To bogate wyposażenie – w ocenie badaczy – miało prawdopodobnie służyć zmarłemu w zaświatach.

Do najciekawszych i najstarszych znalezisk należą kości mamuta odnalezione w ubiegłym roku w miejscowości Łabunie. Te majestatyczne trąbowce zamieszkiwały Ziemię w epoce plejstocenu (2,6 mln-11,7 tys. lat temu). Polowali na nie ludzie, którzy wykorzystywali kły m.in. do budowy schronień. Badacze wstępnie datują szczątki na 100 tys.-12 tys. r. p.n.e.

Również w ubiegłym roku w miejscowości Bełżec archeolodzy znaleźli fortyfikacje polowe, a w nich m.in. puszki po konserwach i tubki z pastą do zębów, które należały najprawdopodobniej do żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Oddziały KBW uczestniczyły w akcji „Wisła” i w działaniach przeciwko ugrupowaniom UPA w 1946 r.

Koman podał, że wykopaliska będą kontynuowane do zakończenia budowy drogi. Do przebadania pozostały 22 stanowiska, ale nie wykluczył, że w miarę postępu prac ich liczba może jeszcze wzrosnąć. Dużej liczby zabytków spodziewa się zwłaszcza w rejonie Starego Zamościa i na planowanej obwodnicy Zamościa. Według zapowiedzi, zabytki zostaną przeanalizowane i trafią do muzeów.

- Odkrycia nie wpływają na postępy prac budowlanych - poinformował rzecznik prasowy lubelskiego oddziału GDDKiA Łukasz Minkiewicz.

Budowa 115-kilometrowej drogi ekspresowej S17 od Piask do granicy z Ukrainą podzielona jest na dziewięć odcinków. GDDKiA podpisała umowy z wykonawcami sześciu odcinków, spośród których prace trwają na fragmentach: Zamość Wschód-Zamość Południe (12 km), Zamość Południe-Tomaszów Lubelski Północ (18 km) i Tomaszów Lubelski Południe-Hrebenne (17 km).

Docelowo S17, od skrzyżowania z S8 pod Warszawą, przez Lublin, Piaski, Zamość i Tomaszów Lubelski do Hrebennego będzie miała ok. 320 km i ułatwi dojazd m.in. do Lwowa. (PAP)

pin/ dki/

Fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków