„Matka wołyńskich sierot” najlepsza w 14. Zamojskim Festiwalu „Spotkania z historią"

Historia niejedno ma oblicze – pokazują to zarówno wielkie wydarzenia, jak i losy pojedynczych ludzi. W Zamościu zakończyła się 14. edycja Zamojskiego Festiwalu Filmowego „Spotkania z historią”. Główną nagrodę „Zamość – Perła Renesansu” otrzymał film „Matka wołyńskich sierot” w reżyserii Marii Pisarek. Festiwal po raz kolejny udowodnił, że kino dokumentalne może przywracać pamięć o bohaterach, których historie przez lata pozostawały poza głównym nurtem opowieści.

Zamojski Festiwal Filmowy „Spotkania z historią” odbywał się w Zamościu od 20 do 22 sierpnia. W programie znalazły się najnowsze produkcje dokumentalne poświęcone historii, spotkania z twórcami, pokazy specjalne, wydarzenia plenerowe i wystawy. Najważniejszą częścią festiwalu był konkurs, w którym zaprezentowano filmy powstałe w latach 2025–2026.

Poszukiwani superbohaterowie

Tegoroczny program pokazał historię z wielu perspektyw – od losów Polaków i dramatycznych wydarzeń wojennych po opowieści o pojedynczych osobach, których życie stało się częścią większej historii. W rozmowie z roztocze.net jeden z organizatorów Tomasz Jagi, dyrektor Centrum Kultury Filmowej „Stylowy” w Zamościu, zwrócił uwagę, że jednym z najważniejszych zadań festiwalu jest odnajdywanie i przypominanie zapomnianych bohaterów.

– Wyszukujemy takich superbohaterów, którzy byli zapomnieni, o których nie opowiadaliśmy, o których nie można było przeczytać w podręcznikach do historii – podkreślał Tomasz Jagi.

::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=36Csty0IUWw"}

To właśnie takie osobiste historie sprawiają, że dokument historyczny przestaje być jedynie zapisem faktów. Staje się opowieścią o emocjach, wyborach, dramatach i doświadczeniach konkretnych ludzi. Festiwal konsekwentnie pokazuje, że pamięć historyczna może być budowana również poprzez przywracanie głosu tym, których losy przez lata pozostawały nieobecne w powszechnej świadomości.

„Odnaleźć zaginione” – historia ukryta pod ziemią

Jednym z gości 14. edycji był Jacek Dzik, współtwórca programu „Odnaleźć zaginione” emitowanego na antenie TVP Historia. Ceniony eksplorator, regionalista i muzealnik podczas spotkania w Zamościu opowiadał o poszukiwaniu materialnych śladów przeszłości.

W rozmowie z roztocze.net zauważył, że niemal każda mała społeczność ma własne historie, które mieszkańcy chcieliby zachować i pokazać innym. Takie zainteresowanie lokalną przeszłością może być początkiem czegoś więcej – zaszczepia w ludziach chęć sięgania do starych archiwów, dokumentów i rodzinnych pamiątek, a także odkrywania miejsc, o których wcześniej niewiele było wiadomo.

::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=2AwJlM1mHYw"}

Program „Odnaleźć zaginione” wpisuje się w tę ideę. Jacek Dzik i Jacek Łokaj przemierzają Polskę, poszukując śladów przeszłości – od artefaktów związanych z potopem szwedzkim po pamiątki i pozostałości z czasów II wojny światowej. Łączą eksplorację, emocje i wiedzę historyczną, pokazując, że odkrywanie przeszłości może być jednocześnie fascynującą przygodą.

„Matka wołyńskich sierot” najlepszym filmem festiwalu

Kulminacją trzech festiwalowych dni była gala finałowa, która 22 sierpnia odbyła się na Rynku Wielkim w Zamościu. Jury w składzie: dr Stanisław Królak – przewodniczący, Paweł Woldan, Zbigniew Żmigrodzki, Mirosław Dembiński i Paulina Ibek, wybrało laureatów tegorocznego konkursu. Nagrodę główną dla najlepszego filmu „Zamość – Perła Renesansu” otrzymała „Matka wołyńskich sierot” w reżyserii Marii Pisarek. Pozostałe nagrody trafiły do:

Nagroda Specjalna Jury: „Rozproszona zagłada”, reż. Wojciech Szumowski,

Nagroda za Najlepsze Zdjęcia: Petro Aleksowski za zdjęcia do filmu „Siwy amator”, reż. Petro Aleksowski,Nagroda za Najlepszy Montaż: Mariusz Marszołek za montaż filmu „Symfonia mazurska”, reż. Violetta Rotter-Kozera,

Wyróżnienie: „Portret Ojca”, reż. Jakub Gryzowski, Magdalena Sasal i Wojciech Mandela,

Pozaregulaminowa Nagroda Jury: „Reporterzy wolności”, reż. Krzysztof Ridan.

Swojego laureata wybrała także festiwalowa publiczność. Za najlepszy film 14. edycji uznała dokument „ZINA widzieć” w reżyserii Grzegorza Styły.

Maciej Drygas uhonorowany za dorobek

Podczas finału nie zabrakło również wyróżnienia dla twórcy, którego dorobek od lat związany jest z polskim kinem dokumentalnym i historią. Nagrodę za wybitne zasługi dla polskiej kinematografii historycznej otrzymał Maciej Drygas – reżyser filmowy i radiowy, scenarzysta, pedagog, doktor sztuki filmowej i autor wielokrotnie nagradzanych dokumentów o tematyce historycznej. Publiczność festiwalu miała także okazję zobaczyć jego film „Pociągi”. Po projekcji odbyło się spotkanie z reżyserem.

Finał z muzyką na Rynku Wielkim

Filmowe emocje połączyły się podczas finałowej gali z muzyką. Wieczór na zamojskim Rynku Wielkim uświetnili Marcel Tułacz oraz Daria ze Śląska. Artystka zaprezentowała materiał ze swojego trzeciego solowego albumu „Halo. Co jest grane?”, a jej koncert był muzycznym zwieńczeniem festiwalowego spotkania z historią.

Za rok jubileusz

„Spotkania z historią” mają już mocne miejsce na kulturalnej mapie Zamościa. Festiwal nie tylko prezentuje najnowsze polskie dokumenty historyczne, ale przede wszystkim tworzy przestrzeń do rozmowy o pamięci, lokalnych korzeniach i ludziach, których losy nie powinny zostać zapomniane. Za rok przed organizatorami 15., jubileuszowa edycja festiwalu. To ważny moment dla wydarzenia, które przez lata konsekwentnie budowało swoją markę i przyciągało do Zamościa twórców, historyków, pasjonatów oraz publiczność zainteresowaną polską historią.

Warto docenić, że „Spotkania z historią” nie ograniczają się do projekcji filmowych. Łączą kino, historię, rozmowę, edukację i kulturę w przestrzeni Zamościa. Dzięki temu miasto na kilka dni staje się miejscem spotkania różnych pokoleń i różnych sposobów opowiadania o przeszłości.

roztocze.net objęło 14. Zamojski Festiwal Filmowy „Spotkania z historią” patronatem medialnym.

Fot. Jacek Herc