82. rocznica pochówku żołnierzy AK i BCh w Osuchach

W Osuchach 27 września odbędą się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę pochówku żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego na cmentarzu partyzanckim. To miejsce, w którym spoczywają bohaterowie bitwy pod Osuchami, polegli w czerwcu 1944 roku. Tegoroczne obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego będą także okazją do przypomnienia historii żołnierzy Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich oraz ludzi, którzy po zakończeniu walk podjęli trud odnalezienia i pochówku ich ciał.

„A jeśli komu droga otwarta do nieba…”

„A jeśli komu droga otwarta do nieba – to tym, co służą Ojczyźnie!” – tymi słowami z Pieśni XII Jana Kochanowskiego Antoni Radzik ps. „Orkisz”, adiutant Inspektoratu Zamojskiego, rozpoczął 27 września 1944 roku swoją krótką żołnierską mowę. Był to szczególny dzień. Po trzech upalnych miesiącach bohaterowie bitwy pod Osuchami doczekali się godnego pochówku. Ich ciała przez wiele tygodni pozostawały w lasach i na uroczyskach, tam, gdzie w dniach 25 i 26 czerwca 1944 roku stoczyli walkę z niemieckim okupantem.

Po odprawieniu mszy polowej, poświęceniu zwłok i przemowie kapłana głos zabrał Antoni Radzik „Orkisz”. Następnie zebrani odśpiewali „Rotę” Marii Konopnickiej, a potem rozpoczęto grzebanie szczątków poległych.

Wielka praca, która miała przywrócić imię poległym

Przygotowania do pochówku wymagały ogromnego wysiłku. Komisja Opieki nad Grobami wyznaczyła i przygotowała teren pod cmentarz wojskowy w Osuchach, na skraju lasu, przy drodze do Józefowa. Patrole, wspólnie z osobami wyznaczonymi przez Zarząd Gminy Łukowa i Komendę Posterunku Milicji, przeszukiwały okoliczne lasy. Odnalezione ciała po sporządzeniu protokołów umieszczano w trumnach i przewożono na cmentarz. Tam pozostawały na powierzchni, aby rodziny i towarzysze broni mogli podjąć próbę identyfikacji. W pracach pomagali m.in. Kazimierz Osuch i Jan Rataj, którzy pełnili funkcję przewodników. Dokumentację fotograficzną wykonywał Edward Buczek z Biłgoraja. Projekt pomnika ku czci poległych przygotował Jan Kudełka z Józefowa, zobowiązując się do jego wykonania do 1 listopada 1944 roku.

Komisja pracowała do 30 września, a poszukiwania poległych kontynuowano również później. Odnaleziono kolejne ciała żołnierzy, przede wszystkim z oddziałów Rysia, Wojny, Corda, Groma i Jaskółki oraz Armii Ludowej. Nie wszystkie ofiary udało się rozpoznać. Czerwcowe upały i upływ czasu sprawiły, że zarówno ciała, jak i odzież były w znacznym stopniu zniszczone. Dlatego do dziś na cmentarzu spoczywają również ci, których nazwisk nie udało się ustalić. Kolejne prace prowadzono w październiku 1944 roku, a następne ekshumacje odbyły się w lipcu 1947 roku. Spośród 48 ekshumowanych wówczas ciał rozpoznano zaledwie jedno. Trzynaście pochowano na cmentarzu partyzanckim w Osuchach.

Dziś nekropolia w Osuchach należy do najważniejszych miejsc pamięci związanych z walkami partyzanckimi na Zamojszczyźnie. Spoczywają tutaj 233 osoby, częściowo rozpoznane, poległe podczas jednej z największych bitew oddziałów leśnych Armii Krajowej.

Zaproszenie na uroczystości w Osuchach

Do udziału w tegorocznych obchodach Dnia Polskiego Państwa Podziemnego, połączonych z 82. rocznicą pochówku żołnierzy AK i BCh oraz uroczystością upamiętniającą poległych, zaprasza Wiesława Kubów, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Łukowej.

::attachment{"type":"audio","item_id":"322321"}

Uroczystości odbędą się 27 września na cmentarzu partyzanckim w Osuchach.

W programie:

godz. 11.00 – odczytanie nazwisk pochowanych 27 września 1944 roku na cmentarzu żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego,

godz. 11.30 – Msza święta za Ojczyznę,

następnie:

złożenie kwiatów i wiązanek,

promocja wydawnictw okolicznościowych: „Zeszytu Osuchowskiego” i „Gońca Łukowej”.

Tegoroczny numer „Gońca Łukowej”, wydany przez Gminny Ośrodek Kultury w Łukowej z okazji obchodów Dnia Polskiego Państwa Podziemnego, przybliża losy żołnierzy Armii Krajowej po bitwie pod Osuchami. Biuletyn będzie rozprowadzany podczas uroczystości, po Mszy świętej za Ojczyznę.

To spotkanie będzie nie tylko lekcją historii, ale również chwilą zadumy nad losem młodych ludzi, którzy oddali życie w obronie Ojczyzny. Wielu z nich miało zaledwie kilkanaście lub dwadzieścia kilka lat. Ich mogiły, ukryte pośród osuchowskich sosen, przypominają kolejnym pokoleniom o cenie wolności i o obowiązku zachowania pamięci.

Pod osuchowskimi sosnami

Pod Osuchami w objęciach sosen gubi się wolno

w dalekim czasie cmentarz cierpienia walki i chwały

gdzie wśród znajomych nieznany śpi

Krzyże rzędami wyrosłe z ziemi

niosą z uroczysk leśnych wspomnienia

cichych oddechów w czerwieni bagien

ostatnich spojrzeń przez ciepło krwi

Kiedy przystaję w tym miejscu świętym słowem modlitwy

szukam ich twarzy i wołam w ciszy co teraz trwa

Śpijcie w swej chwale rycerze bólu

potu Roztocza i matek czci

dla Was zapalam świece pamięci

z kwiatów paproci i tamtych dni…

Tomasz Brytan