Ukraiński IPN planuje na wiosnę prace ekshumacyjne w Łaskowie

UINP prowadził na cmentarzu prawosławnym w Łaskowie (pow. hrubieszowski) prace poszukiwawcze zbiorowych mogił Ukraińców, którzy zginęli 10 marca 1944 r. w akcji odwetowej polskich partyzantów (Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich), przeprowadzonej na terenie miejscowości Łasków, Sahryń i Smoligów za wcześniejsze pacyfikacje polskich wsi przez UPA i wspomagającą ich ludność ukraińską.

Ze strony ukraińskiej badania zorganizowało i prowadziło Komunalne Przedsiębiorstwo Lwowskiej Obwodowej Rady „DOLIA”, której dyrektorem jest Swiatosław Szeremeta, a kierownikiem badań archeologicznych był archeolog dr hab. Jarosław Onyszczuk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Poszukiwania prowadzone były na podstawie porozumienia pomiędzy rządami Polski i Ukrainy, umożliwiającego poszukiwania mogił z czasów II wojny światowej. 

- Strona ukraińska uzyskała pozwolenie Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na te badania, wydane przez delegaturę urzędu w Zamościu. Wniosek był kompletny ze wskazaniem miejsca, celu poszukiwań i ich uzasadnieniem oraz zgodą administratora cmentarza, czyli Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej – wyjaśnił archeolog Wiesław Koman z zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.

Na miejscu obecni byli również polscy obserwatorzy, tj. pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.

Jak przekazał Wiesław Koman, najpierw oczyszczono cmentarz z zarośli. Łącznie przeszukano ok. 240 metrów kwadratowych, a głębokość wykopu sięgała od 60 cm do jednego metra. Odkryto kilka jam grobowych z mogiłami zbiorowymi i pojedynczymi pochówkami.

- W jednej z części wykopu widoczny był zarys dużej jamy grobowej o wymiarach 10 na 3 metry. W jej stropie pojawiają się zarysy sześciu trumien. To skrzynie bez pokrywy, wykonane z różnorodnych desek, na których widoczne są różnego rodzaju fragmenty okuć typowych dla gospodarstw rolniczych – opisał archeolog.

Według jego szacunków w rejonie tych grobów odnaleziono dotychczas szczątki ok. 20 osób, ale – jak zaznaczył – kolejne mogą znajdować się głębiej. W jednej z jam grobowych odnotowano prawdopodobnie kości dziecka. Oprócz tego znaleziono także przedmioty, m.in. obuwie. Podczas prac poszukiwawczych eksperci skupili się na odnajdywaniu i udokumentowaniu grobów, namierzeniu GPS ich lokalizacji oraz zabezpieczeniu folią stropu grobów i zasypanie wykopów. Eksploracja i badanie poszczególnych pochówków w jamach grobowych jest przewidziane na kolejny etap tych prac.

Dokładniejsze ustalenie wieku, płci i przyczyny śmierci pochowanych będzie możliwe podczas dalszych badań ekshumacyjnych, które UINP zamierza przeprowadzić wiosną 2027 roku.

- Strona ukraińska nie ma jeszcze zgody na prace ekshumacyjne w Łaskowie. Zgodnie z przepisami, będą musieli jeszcze raz zwrócić się z wnioskiem do Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o pozwolenie na badania wykopaliskowe z ekshumacją i uzgodnić to z Instytutem Pamięci Narodowej – wyjaśnił archeolog.

Dodał, że końcowym etapem tych prac ma być uformowanie mogił i ich upamiętnienie.

Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej poinformował we wtorek o zakończeniu prac poszukiwawczych w Łaskowie. Według wstępnych szacunków na badanym terenie odnaleziono szczątki ponad 40 osób: kobiet, dzieci i mężczyzn – podano w komunikacie.

„W ostatnim dniu prac poszukiwawczych wykonano wykopy sondażowe i częściowo odsłonięto jeden z grobów zbiorowych, w którym odnaleziono szczątki ośmiu osób. Na zakończenie ekspedycji jej uczestnicy zapalili znicze, oddając tym samym hołd niewinnie zamordowanym Ukraińcom” — podkreślono w komunikacie na Facebooku.

UINP podał, że według różnych źródeł historycznych w Łaskowie 10 marca 1944 roku zginęło ponad 300 Ukraińców.(PAP)

gab/ lm/