Azbest znika z Lubelszczyzny

Ponad 233 tys. ton wyrobów zawierających azbest usunięto już z terenu województwa lubelskiego. To jeden z największych wyników w kraju. Problem wciąż pozostaje jednak szczególnie widoczny na terenach wiejskich, także na Roztoczu i w jego sąsiedztwie. W gminach powiatów zamojskiego, biłgorajskiego i tomaszowskiego stare, azbestowe pokrycia dachowe nadal są częścią krajobrazu wielu gospodarstw. Kolejne lata mają przynieść dalsze przyspieszenie ich usuwania.

::addons{"type":"fotoreport-slider","item":"6747"}

233 tysiące ton azbestu mniej

Województwo lubelskie od lat prowadzi działania mające na celu ograniczenie ilości wyrobów zawierających azbest. Jak informuje samorząd województwa, z regionu usunięto już ponad 233 tys. ton azbestu, co daje Lubelszczyźnie drugie miejsce w kraju pod względem eliminacji tego typu wyrobów. Skala przedsięwzięcia jest ogromna. Azbest przez dziesięciolecia był powszechnie stosowany przede wszystkim jako materiał do produkcji pokryć dachowych. Charakterystyczne, szare płyty faliste można wciąż znaleźć na dachach budynków mieszkalnych, stodół, obór, garaży i budynków gospodarczych. Dziś ich obecność jest problemem, który wymaga systematycznego rozwiązania.

Roztocze dalej z azbestem

W przypadku Roztocza kwestia usuwania azbestu nabiera szczególnego znaczenia. Region kojarzony przede wszystkim z lasami, wzgórzami, malowniczymi dolinami, Roztoczańskim Parkiem Narodowym oraz miejscowościami takimi jak Zamość, Zwierzyniec, Szczebrzeszyn, Józefów, Krasnobród, Tomaszów Lubelski czy Susiec, ma również rozległe obszary wiejskie. To właśnie tam przez lata powstawały dziesiątki tysięcy budynków gospodarczych, których dachy często pokrywano eternitem.

Problem nie dotyczy przy tym wyłącznie samego Roztoczańskiego Parku Narodowego czy najbardziej turystycznych miejscowości. Znaczna część azbestu znajduje się w małych miejscowościach i wsiach rozciągających się wokół Zamościa, Tomaszowa Lubelskiego i Biłgoraja.

Dane zawarte w wojewódzkim programie usuwania wyrobów zawierających azbest pokazują, że znaczący udział w regionalnej masie zinwentaryzowanych wyrobów mają m.in. powiat zamojski – 7,8 proc., powiat biłgorajski – 4,3 proc. oraz powiat tomaszowski – 3,8 proc. To pokazuje, że problem jest szczególnie istotny również w południowej części województwa.

Zamość i okolice na azbestowej mapie

Dużą część regionu Roztocza stanowią gminy wiejskie. Wśród nich znajdują się m.in. gminy Zamość, Szczebrzeszyn, Zwierzyniec, Adamów, Krasnobród, Łabunie czy Komarów-Osada, a dalej na południe gminy powiatu tomaszowskiego i biłgorajskiego.

W wielu gospodarstwach wymiana starego dachu oznaczała konieczność zagospodarowania azbestowych płyt. Dla właściciela nieruchomości problemem jest nie tylko sam demontaż, ale również bezpieczne zapakowanie, transport i przekazanie odpadu na odpowiednie składowisko. Dlatego tak duże znaczenie mają programy, które pozwalają mieszkańcom pozbyć się azbestu bez ponoszenia pełnych kosztów jego utylizacji.

Przykładem jest gmina Zamość, która w 2026 roku prowadziła nabór wniosków dotyczących odbioru i utylizacji wyrobów zawierających azbest w ramach projektu „Lubelskie bez azbestu”. Podobne działania prowadzone są również w gminach położonych w rejonie Tomaszowa Lubelskiego.

„Lubelskie bez azbestu” ma przyspieszyć zmiany

Kolejnym etapem walki z azbestem jest projekt „Lubelskie bez azbestu”, realizowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021–2027. Projekt jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a jego celem jest usuwanie ze środowiska wyrobów zawierających azbest. Co ważne dla mieszkańców Roztocza i południowej Lubelszczyzny, zakres tegorocznych działań obejmuje m.in. powiaty biłgorajski, tomaszowski i zamojski oraz Miasto Zamość. W ramach jednego z postępowań zaplanowano usunięcie z tych terenów ponad 32,8 tys. ton wyrobów i odpadów zawierających azbest. To pokazuje, że usuwanie azbestu z południowej części województwa nie jest działaniem marginalnym. Przedsięwzięcie obejmuje zarówno odpady już zalegające na posesjach, jak i demontaż wyrobów znajdujących się na budynkach.

Nie tylko dachy

Azbest kojarzymy przede wszystkim z eternitowymi dachami. Tymczasem wyroby zawierające azbest mogą występować również w innych elementach budynków. Podczas realizacji programu konieczne jest więc nie tylko odebranie starych płyt, ale także ich odpowiednie przygotowanie do transportu, załadunek, przewiezienie i unieszkodliwienie na składowisku odpadów niebezpiecznych. W przypadku materiałów nadal znajdujących się na budynkach dochodzi również ich bezpieczny demontaż. To ważne, ponieważ niewłaściwe postępowanie z azbestem może prowadzić do uwalniania włókien do środowiska.

Choć liczba ponad 233 tys. ton usuniętego azbestu robi wrażenie, nie oznacza ona zakończenia problemu. Wojewódzki program usuwania wyrobów zawierających azbest na lata 2023–2032 wskazuje, że w 2022 roku największy udział w zinwentaryzowanej masie wyrobów przeznaczonych do usunięcia miały m.in. powiaty lubelski, zamojski i bialski.

Na terenach wiejskich południowej Lubelszczyzny wciąż można więc spotkać charakterystyczne szare dachy. Wraz z modernizacją gospodarstw i wymianą pokryć dachowych pojawia się pytanie, co zrobić ze starym eternitem. Odpowiedź jest coraz częściej związana z programami samorządowymi i funduszami europejskimi.

Usuwanie azbestu nie powinno odbywać się na własną rękę. Istotne jest także zgłaszanie informacji o posiadanych wyrobach zawierających azbest. Przykładowo Gmina Biłgoraj przypominała w 2026 roku mieszkańcom o obowiązku składania informacji dotyczących rodzaju, ilości i miejsca występowania wyrobów zawierających azbest. Dla mieszkańców Roztocza oznacza to, że planując wymianę starego dachu, warto wcześniej sprawdzić w swojej gminie, jakie programy i formy wsparcia są aktualnie dostępne oraz jakie dokumenty trzeba złożyć.

Roztocze bez eternitu?

Perspektywa całkowitego zniknięcia azbestowych dachów z krajobrazu Roztocza jest jeszcze odległa. Jednak kolejne programy i inwestycje sprawiają, że proces ten systematycznie postępuje. Dla regionu, który swoją przyszłość w dużej mierze wiąże z turystyką, przyrodą i wysoką jakością przestrzeni, usuwanie starych i potencjalnie niebezpiecznych materiałów ma również wymiar krajobrazowy.

Zamość, Zwierzyniec, Szczebrzeszyn, Krasnobród, Józefów, Susiec i Tomaszów Lubelski to miejscowości, które są rozpoznawalnymi punktami na mapie Roztocza i jego pogranicza. Wokół nich znajdują się jednak setki mniejszych miejscowości, kolonii i przysiółków, gdzie proces wymiany starych pokryć dachowych nadal trwa. Ponad 233 tys. ton usuniętego azbestu to już ogromny krok. Kolejne lata pokażą, jak szybko podobne zmiany będą zachodzić także na Roztoczu.

Projekt „Lubelskie bez azbestu” ma być jednym z narzędzi, które ten proces przyspieszą. W przypadku mieszkańców południowej Lubelszczyzny oznacza to kolejną szansę na pozbycie się materiału, który przez dziesięciolecia był stałym elementem wiejskiego krajobrazu.

::addons{"type":"alert"}