Chełm. Leon Jastrząb Sprawiedliwym wśród Narodów Świata

Dyplom i medal wręczył wiceambasador Izraela Omer Chechek Katz. W swoim przemówieniu podkreślił, że tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przyznawany jest osobom, które wykazały się nie tylko wielką dobrocią, ale też niezwykłą odwagą w działaniu i wielką odpowiedzialnością moralną. - Większość z tych ludzi nie była wpływowa, nie byli przywódcami, dowódcami, autorytetami. Zazwyczaj byli to zwykli ludzie. Dlatego ich wielkość jest taka niezwykła. Uwodnili, że nawet gdy zło zdaje się rządzić wszystkim, człowiek wciąż może wybierać to, co słuszne – powiedział wiceambasador podczas uroczystości w siedzibie Muzeum Ziemi Chełmskiej.

– Gdy taka osoba ratuje drugiego człowieka, nie ratuje tylko jednego życia, ratuje cały świat, ratuje rodzinę, przyszłe pokolenia, pamięć i nadzieję – dodał Katz.

Ocalały dzięki Leonowi Jastrzębiowi Arie Ramon, z którym połączono się zdalnie, powiedział, że do dziś nie zna odpowiedzi na pytanie jak to się stało, że pan Leon obcemu napotkanemu człowiekowi, jego ojcu, obdartemu i wycieńczonemu, zorganizował cały plan pomocy. – Tam stał się jakiś cud. Jestem za to bardzo wdzięczny - powiedział.

Podkreślał, że do uratowania jego rodziny przyczynili się też współpracownicy Leona Jastrzębia. - Moja rodzina miała absolutnie niezrozumiałe szczęście w czasie Holokaustu – dodał.

Wnuczka Leona Jastrzębia Anna Wojda podkreśliła, że dziadkowie byli dla niej więcej niż tylko dziadkami, bo ją wychowali. O pomocy żydowskiej rodzinie nigdy jednak nie opowiadali, jedynie babcia wspominała tylko kiedyś, że za pomoc Żydom w czasie wojny groziła śmierć. - Do mnie bardzo długo nie docierało, że dziadek był takim bohaterem. Nigdy o tym nie wspomnieli. Dla mnie ta wiadomość była szokiem - wspominała.

Anna Wojda podczas uroczystości odebrała też odznaczenia nadane pośmiertnie jej dziadkom przez prezydenta RP Karola Nawrockiego. Leon i Aniela Jastrząb za bohaterską postawę i niezwykłą odwagę wykazaną w ratowaniu Żydów w czasie II wojny światowej i za wybitne zasługi w obronie godności, człowieczeństwa i praw ludzkich odznaczeni zostali Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Prezydent Nawrocki skierował też list do uczestników uroczystości. Listy nadesłali także marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oraz prezes PiS Jarosław Kaczyński.

Leon Jastrząb (ur. 3 kwietnia 1904 roku w Grobli, w Świętokrzyskiem) z zawodu był wykwalifikowanym technikiem, monterem telegrafów i telefonów. W 1928 r. ożenił się z Anielą Barszczewską (ur. 1905 w Uhrusku). Mieli dwie córki Annę (ur. 1929) oraz Jadwigę Halinę (ur. 1933). Rodzina mieszkała w Chełmie przy ulicy Kowalskiej.

Podczas okupacji niemieckiej Leon Jastrząb pracował jako technik w niemieckich koszarach w Chełmie. W 1941 r. poznał Emanuela Singera, sierżanta rezerwy Wojska Polskiego, który po niewoli w Stalagu IA został osadzony w SS Judenlager w Białej Podlaskiej skąd zbiegł i dotarł do Chełma w stanie skrajnego wyczerpania. Jastrząb zatrudnił go jako pomocnika, wiedząc o jego żydowskim pochodzeniu i o grożących konsekwencjach. Współpracownicy Jastrzębia byli również świadomi sytuacji Singera, jednak nikt nie dopuścił się denuncjacji, co umożliwiło skuteczny ratunek.

Dzięki staraniom współpracowników Jastrzębia, żona Singera - Noma oraz ich kilkuletni syn Ludwik (obecnie Arie Ramon) zostali przewiezieni z getta lwowskiego do Chełma. Rodzina Singerów znalazła schronienie w domu Jastrzębiów. Pomoc ta była całkowicie bezinteresowna. Singer przebywał w Chełmie wraz z rodziną od 1941 roku do kwietnia 1942 roku (dokładna data nie jest znana).

W maju 1942 r. wyjechał do Lwowa, gdzie zdobył aryjskie dokumenty. Następnie przeniósł się do Warszawy, sprowadził żonę i syna i zamieszkał z nimi w podwarszawskiej Choszczówce. Tam, dzięki ppłk Ignacemu Lubczyńskiemu (pseud. „Andrzej”,” Krzemień”) włączył się w struktury Armii Krajowej.

We wrześniu 1942 roku Lubczyński wprowadził Singera do pracy w podziemiu. Singer dowodził grupą specjalną odpowiedzialną za odbiór zrzutów z angielskich samolotów, broni, amunicji, materiałów wybuchowych, dolarów oraz poczty przeznaczonej dla Delegatury Rządu RP w Warszawie, a następnie za ich bezpieczny transport do zakonspirowanych magazynów na terenie miasta. Został ranny podczas Powstania Warszawskiego.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej wyjechał ponownie do Chełma, obawiając się represji NKWD wobec żołnierzy Armii Krajowej i ponownie zwrócił się o pomoc do Leona Jastrzębia. Następnie rodzina Singerów wyemigrowała do Izraela.

Leon Jastrząb po wojnie utrzymywał kontakty z rodziną Singerów. Zmarł 14 kwietnia 1971 roku.

22 maja 2023 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, dzięki staraniom ocalonego Arie Ramona, uznał Leona Jastrzębia za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata jest przyznawany osobom nieżydowskiego pochodzenia, które z narażeniem życia ratowały osoby narodowości żydowskiej podczas II wojny światowej.(PAP)

ren/ lm/