W połowie kwietnia Zamość stał się miejscem spotkania historii z teraźniejszością. Młodzież, świadkowie tragicznych wydarzeń sprzed lat oraz przedstawiciele instytucji publicznych wspólnie przypomnieli dramat wysiedleń na Zamojszczyźnie, udowadniając, że pamięć o przeszłości może być żywa i poruszająca.

W dniach 13–15 kwietnia 2026 roku w Zamościu odbył się cykl wydarzeń edukacyjno-historycznych, których celem było upamiętnienie jednej z najtragiczniejszych kart w dziejach regionu – wysiedleń ludności Zamojszczyzny podczas niemieckiej okupacji. Inicjatywa została zrealizowana w ramach ogólnopolskiego konkursu „Silni Polską!” i stanowiła przykład świadomego, zaangażowanego działania młodego pokolenia na rzecz zachowania pamięci narodowej.

Uroczystości rozpoczęły się w II Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Konopnickiej, gdzie uczniowie wzięli udział w prelekcji oraz panelu dyskusyjnym poświęconym Generalnemu Planowi Wschodniemu. Spotkanie, prowadzone przez lidera projektu Macieja Zwolana, przybliżyło dramatyczne losy dzieci – najmłodszych ofiar nazistowskiej polityki wyniszczenia i germanizacji. Była to nie tylko lekcja historii, lecz także refleksja nad konsekwencjami ideologii, która odebrała tysiącom rodzin dom i poczucie bezpieczeństwa.

Kulminacyjnym momentem wydarzenia była uroczysta premiera filmu dokumentalnego „Opowieść o tych, którym odebrano głos”, która odbyła się 15 kwietnia w zabytkowych wnętrzach Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał. Produkcja, przygotowana przez uczniów LO Centrum Szkół Mundurowych, stanowi poruszające świadectwo historii opowiedzianej głosami młodych ludzi. Film opiera się na archiwalnych fotografiach oraz wspomnieniach świadków, które – odczytane przez młodych lektorów – nabrały nowego, niezwykle emocjonalnego wymiaru.

Twórcy podkreślają, że ich celem było wydobycie historii Dzieci Zamojszczyzny z podręcznikowych zapisów i nadanie jej ludzkiego, osobistego charakteru. W ich interpretacji przeszłość nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz żywą opowieścią, która wciąż rezonuje w świadomości kolejnych pokoleń.

W premierze filmu uczestniczyli nie tylko mieszkańcy miasta, ale przede wszystkim świadkowie tamtych wydarzeń – Dzieci Zamojszczyzny. Ich obecność nadała uroczystości wyjątkowy, niemal symboliczny wymiar. Obok nich pojawili się również przedstawiciele środowisk kombatanckich, służb mundurowych oraz lokalnych instytucji edukacyjnych. Spotkanie to stało się swoistą sztafetą pokoleń – momentem, w którym pamięć przekazywana była z rąk tych, którzy ją przeżyli, do tych, którzy zobowiązują się ją pielęgnować.

Fot. Muzeum Zamojskie w Zamościu / Sebastian Oliwiak