Tam, gdzie ciało pamięta. „Soma Shapes” Aleksandry Katarzyny Twardowskiej

Nie wszystko, co odczuwalne, staje się widzialne. Nie wszystko, co niewidzialne, pozostaje bez śladu. Tymi słowami można rozpocząć opowieść o wystawie „Soma Shapes” Aleksandry Katarzyny Twardowskiej, która już 2 października zostanie otwarta w Galerii Fotografii Ratusz w Zamościu. To projekt poświęcony ciału, pamięci, percepcji i temu, co wydarza się w człowieku jeszcze zanim doświadczenie zostanie nazwane. Początek godz. 17:00. 

Punktem wyjścia dla artystki jest ciało rozumiane nie tylko jako fizyczna forma, lecz również jako przestrzeń pamięci i doświadczenia. To właśnie w ciele mogą pozostawać ślady napięcia, emocji, przeżyć czy stanów, których nie zawsze potrafimy świadomie rozpoznać. „Soma Shapes” kieruje uwagę ku obszarowi pomiędzy odczuciem a świadomością – momentowi, w którym doświadczenie funkcjonuje jeszcze jako impuls, rytm, nacisk, ciężar, energia czy chwilowa utrata równowagi.

Tytuł wystawy łączy dwa pojęcia. „Soma” – ciało – wskazuje na przestrzeń styku tego, co cielesne, psychiczne i emocjonalne. „Shapes” – kształty – odnosi się natomiast do form, jakie może przyjmować wewnętrzne doświadczenie. Są one zmienne, niestabilne i podlegają działaniu czasu, pamięci oraz percepcji. W projekcie to, co niewidzialne, zostaje przełożone na język obrazu poprzez rytm, strukturę, powtórzenie i deformację. Materiałem źródłowym cyklu są fotografie elektronicznych instrumentów Soma Laboratory – eksperymentalnych urządzeń związanych z dźwiękiem, przypadkiem, nieprzewidywalnością i twórczym potencjałem chaosu.

Artystka poddaje fotografie procesom multiplikacji, lustrzanych odbić i fragmentacji. Pierwotna forma instrumentu zostaje rozbita, a jego funkcjonalność przestaje być najważniejsza. Obiekt związany z dźwiękiem przechodzi w abstrakcyjną strukturę wizualną. Forma oddziela się od funkcji, a narzędzie staje się śladem. Powstające obrazy balansują pomiędzy porządkiem a destabilizacją. Symetria może intensyfikować napięcie, linie powracają, zagęszczają się, rozszczepiają i zanikają. Struktury zdają się pulsować, rozsuwać lub skupiać wokół centrum. Nie są jednak zamkniętymi, statycznymi układami – pozostają w stanie ciągłego przeobrażenia.

To właśnie poprzez tę zmienność fotografia zaczyna przywoływać doświadczenie cielesne. Obrazy mogą wywoływać skojarzenia z rytmem, naciskiem, ruchem, ciężarem, drżeniem czy zawieszeniem. Nie przedstawiają bezpośrednio konkretnego stanu, ale tworzą przestrzeń, w której można go odczuć.

Istotnym elementem projektu jest również pamięć. Multiplikacja, odbicie i fragmentacja przywołują sposób, w jaki doświadczenia powracają – nigdy dokładnie takie same, lecz przesunięte, zdeformowane, o innej intensywności i znaczeniu. Obraz staje się więc nie tyle zapisem rzeczywistości, ile miejscem jej ponownego przetworzenia.

W „Soma Shapes” ważną rolę odgrywa także filozofia instrumentów Soma Laboratory – otwarta na eksperyment, przypadek i nieprzewidywalność. Te idee zostają przeniesione na grunt obrazu. Napięcie pomiędzy kontrolą a jej utratą, symetrią a zaburzeniem, konstrukcją a rozpadem staje się jedną z głównych zasad organizujących cykl. Chaos nie jest tu przeciwieństwem struktury – staje się jednym z warunków jej powstania.

Wystawa rozwija się zatem na styku ciała, psychiki, materii i percepcji. Dźwięk staje się impulsem, fotografia – narzędziem transformacji, a forma – nośnikiem doświadczenia. To, co dzieje się w ciele, może rozpadać się, powracać i organizować na nowo. Obraz nie daje jednej odpowiedzi, lecz otwiera przestrzeń dla odczuwania.

Obraz spotka się z dźwiękiem

Podczas wernisażu przestrzeń „Soma Shapes” zostanie rozszerzona o doświadczenie dźwiękowe. W dialog z pracami Aleksandry Katarzyny Twardowskiej wejdzie „Mental Surfing” – improwizowany live act Piotra Łyszkiewicza / Tiramisu Kamikaze. Oba projekty spotykają się wokół doświadczenia cielesnego, przypadku i zmienności, prowadząc jednak w dwóch różnych kierunkach. „Mental Surfing” to immersyjna forma dźwiękowa łącząca ambient, minimalizm, saksofony, klarnet basowy i eksperymentalną elektronikę tworzoną na syntezatorach modularnych.

Przestrzeń brzmieniowa projektu sprzyja introspekcji i przywodzi skojarzenia z rytualnością oraz doświadczeniami psychodelicznymi. Podczas wykonywania utworu barwy dźwięku kształtowane są w czasie rzeczywistym przez kontrolery reagujące na ruch i parametry fizjologiczne wykonawcy. Dodatkowym elementem doświadczenia będzie oktofoniczny system nagłośnieniowy, dzięki któremu dźwięk otoczy publiczność ze wszystkich stron.

Twórcą projektu jest Piotr Łyszkiewicz, występujący jako Tiramisu Kamikaze – saksofonista, kompozytor i producent muzyczny eksplorujący obszar sound healingu. Zakorzeniony w improwizacji pozwala przypadkowym zdarzeniom dźwiękowym wpływać na kształt kompozycji, akceptując ich ulotność.

„Praca z dźwiękiem daje mi możliwość kontaktu z duchowością bez pośredników. Obcując z dźwiękiem i badając jego wpływ na człowieka, odnajduję harmonię w zgiełku. W tym procesie wciąż na nowo odkrywam sens, wyłączam myślenie przyczynowo-skutkowe i akceptuję efemeryczność życia” – mówi Piotr Łyszkiewicz.

Aleksandra Katarzyna Twardowska

Aleksandra Katarzyna Twardowska (ur. 1989 w Zamościu) – artystka wizualna, doktor sztuki w dyscyplinie sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki. Absolwentka Wydziału Sztuki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, gdzie studiowała grafikę i zrealizowała dyplom artystyczny z fotografii, oraz Szkoły Kreatywnej Fotografii w Krakowie.

Wykłada fotografię w Akademii Zamojskiej. Jest członkinią Zamojskiego Towarzystwa Fotograficznego, współpracuje z SOMA Foundation i zasiada w Radzie Mediatone Institute. Jej prace prezentowane są na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą.

W swojej praktyce artystycznej posługuje się fotografią, obiektem i instalacją, swobodnie łącząc te media. Fotografia może funkcjonować jako autonomiczny obraz, podlegać transformacji lub stawać się częścią obiektu i instalacji. Dobór medium wynika z charakteru realizacji – istotniejsze od narzędzia są doświadczenie, odczuwanie i poszukiwanie formy zdolnej je wyrazić.

Jej twórczość koncentruje się wokół cielesności, pamięci, percepcji i doświadczenia somatycznego. Podejmuje zagadnienia związane ze stanami świadomości, obecnością i śladem oraz tym, co ulotne i trudne do jednoznacznego nazwania. Poszukuje wizualnego języka dla zjawisk wymykających się bezpośredniemu przedstawieniu, wykorzystując abstrakcję, redukcję, multiplikację i transformację.

Jej praktyka rozwija się na styku obrazu, materii i doświadczenia, traktując sztukę jako przestrzeń badania relacji między tym, co cielesne, a tym, co pozostaje poza bezpośrednim przedstawieniem.