Franciszkanie zapraszają na jubileusz. Triduum, Msza i koncert w odbudowanym kościele

W Zamościu odbędą się uroczystości związane z jubileuszem 800-lecia śmierci św. Franciszka z Asyżu oraz 5. rocznicą odbudowy i ponownego poświęcenia kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny Ojców Franciszkanów. Obchody rozpoczną się 1 października i potrwają do 4 października – liturgicznego wspomnienia św. Franciszka.

Franciszkańska świątynia przy ul. Łukasińskiego jest jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Zamościa. Po latach, kiedy jej historyczna bryła była mocno przekształcona, kościół odzyskał wygląd nawiązujący do swojej XVII-wiecznej formy. Wielka rewitalizacja trwała od 2017 do 2021 roku, a uroczystego poświęcenia odbudowanej świątyni dokonano 17 września 2021 roku.

Cztery dni uroczystości

Obchody rozpoczną się 1 października. O godz. 18.00 odprawiona zostanie Msza Święta, której przewodniczyć będzie o. Mirosław Jaremczuk. Godzinę później zaplanowano nabożeństwo stygmatów św. Franciszka.

Drugiego dnia, 2 października, również o godz. 18.00 wierni będą uczestniczyć we Mszy Świętej pod przewodnictwem o. Mirosława Jaremczuka. O godz. 19.00 odbędzie się wykonanie „Pieśni słonecznej” w wykonaniu chóru „Cantate Deo”.

3 października o godz. 18.00 odprawiona zostanie Msza Święta, której przewodniczyć będzie o. Wiesław Chabros, wikariusz prowincji. O godz. 19.00 rozpocznie się natomiast nabożeństwo „Transitus”, upamiętniające przejście św. Franciszka z Asyżu z życia ziemskiego do wieczności.

Kulminacją obchodów będzie 4 października, czyli uroczystość św. Franciszka. O godz. 11.30 zaplanowano konferencję „Historia kościoła franciszkanów w Zamościu”, którą wygłosi dr Dariusz Kopciowski, Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. O godz. 11.55 odbędzie się odsłonięcie tablicy upamiętniającej odbudowę i ponowne poświęcenie kościoła. Najważniejszym punktem uroczystości będzie Msza Święta o godz. 12.00 pod przewodnictwem biskupa Mariusza Leszczyńskiego. Obchody zakończy o godz. 13.30 koncert organowy w wykonaniu o. dr. Radosława Tomczaka OFMConv.

Od zrujnowanej świątyni do barokowej perły

Historia kościoła franciszkanów sięga XVII wieku. Kamień węgielny pod budowę świątyni położono w 1637 roku, a jej fundatorem był II ordynat zamojski Tomasz Zamoyski wraz z żoną Katarzyną z Ostrogskich. Budową kierował inżynier wojskowy Jan Michał Link. Świątynia powstała jako monumentalna trójnawowa bazylika i w XVII wieku należała do największych barokowych kościołów w Rzeczypospolitej.

Jej późniejsze losy były jednak niezwykle trudne. Po pierwszym rozbiorze Polski kościół został przejęty na potrzeby wojska austriackiego, a w kolejnych dziesięcioleciach, pod administracją rosyjską, jego bryła została poważnie zdeformowana. Obniżono mury nawy głównej i rozebrano elementy dawnej architektury. Świątynia utraciła swój sakralny charakter i przez dziesięciolecia była wykorzystywana do celów świeckich. Po II wojnie światowej w jej murach funkcjonowały m.in. Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych oraz kino „Stylowy”.

Przełom nastąpił w latach 90. XX wieku. 12 maja 1993 roku obiekt został przekazany Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej, a 25 marca 1994 roku w kościele odprawiono pierwszą Eucharystię. Od tego czasu trwały starania o przywrócenie świątyni jej pierwotnego, sakralnego charakteru.

Wielka odbudowa rozpoczęła się w 2017 roku

Największy etap prac rozpoczął się 8 września 2017 roku. Tego dnia bp Marian Rojek pobłogosławił zarządom firm i pracownikom rozpoczynającym rewitalizację oraz poświęcił plac budowy i maszyny. Za realizację przedsięwzięcia odpowiadała Parafia Rzymskokatolicka pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny Ojców Franciszkanów w Zamościu, a całe przedsięwzięcie było prowadzone w ramach projektu „Rewitalizacja największego XVII-wiecznego barokowego kościoła oo. Franciszkanów w Polsce – Zamość”. W sposób szczególny za sprawę odbudowy odpowiadał ówczesny gwardian i proboszcz, o. Andrzej Zalewski OFMConv, co podkreślano podczas uroczystości poświęcenia świątyni.

Ogromne znaczenie miało finansowanie z Funduszy Europejskich w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014–2020. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazało na rewitalizację ponad 22 mln zł ze środków unijnych, a całkowita wartość projektu wyniosła blisko 28 mln zł.

W przedsięwzięcie zaangażowani byli również liczni darczyńcy i partnerzy. Franciszkanie prowadzili zbiórkę środków i materiałów, a wśród instytucji oraz organizacji wspierających projekt znalazły się m.in. Wojewoda Lubelski, Miasto Zamość, Fundacja PZU, Fundacja PGE, Grupa Azoty Puławy, Huta Stalowa Wola, Katolicki Uniwersytet Lubelski oraz Prowincja Matki Bożej Niepokalanej Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych.

Cztery lata prac i powrót wiernych

Prace prowadzone były przez niemal cztery lata – od 2017 do 2021 roku. Obejmowały m.in. usunięcie wtórnych elementów powstałych w okresie świeckiego użytkowania obiektu, podniesienie murów do historycznej wysokości, odtworzenie barokowej architektury, wykonanie sztukaterii, posadzki, prezbiterium, kopuł i kruchty oraz restaurację podziemi i dawnych krypt.

W odbudowanym kościele znalazły się również nowe organy piszczałkowe. Świątynia otrzymała także przestrzeń umożliwiającą organizację wydarzeń kulturalnych i wystaw, dzięki czemu jej funkcja nie ogranicza się wyłącznie do kultu religijnego.

3 lipca 2021 roku do odbudowanego kościoła przeniesiono Najświętszy Sakrament z kościoła Ojców Redemptorystów. Był to symboliczny powrót świątyni do pełnego funkcjonowania jako miejsca kultu. Ostatecznym zwieńczeniem wieloletnich prac była 17 września 2021 roku uroczystość poświęcenia, czyli konsekracji, kościoła i ołtarza. Bp Marian Rojek poświęcił także krzyż, skwer z figurą Matki Bożej Niepokalanej, organy oraz krypty.

Po pięciu latach od tego historycznego powrotu franciszkańska świątynia ponownie staje się miejscem modlitwy, muzyki, spotkań i wydarzeń kulturalnych. Tegoroczne uroczystości będą więc nie tylko okazją do uczczenia św. Franciszka, ale również przypomnieniem niezwykłej historii zabytku, który po niemal dwóch stuleciach świeckiego użytkowania odzyskał swoją dawną funkcję i historyczną formę.

Fot. Parafia pw. Zwiastowania NMP OO. Franciszkanów w Zamościu