SURREALNE PARADOKSY I PROWOKACJE JANA ŠVANKMAJERA
(w ramch 8. Letniej Akademii Filmowej )

Jan Švankmajer, filmowiec, animator, grafik, rzeźbiarz, projektant, poeta, autor i modelowy surrealista to z pewnością jeden z najznamienitszych artystów naszych czasów, a przy tym jeden z najmniej znanych. Pomimo tego, że jego kariera trwa już cztery dekady, a pierwszy film nakręcił w 1964 r., dopiero w połowie lat 80. zainteresowanie jego twórczością objęło kręgi wykraczające poza publiczność festiwali filmowych. Wśród wielbicieli Švankmajera znaleźli się tacy twórcy jak Tim Burton, Terry Gilliam bracia Timothy i Stephen Quay i Angela Carter. Jego twórczość zainspirowała wiele filmowych dzieł (The Nightmare Before Christmas, Toy Story i Alien Resurrection zostały zrealizowane przez entuzjastów twórczości Švankmajera), on sam pozostaje jednak ciągle mało znany.
Jest wiele powodów takiego stanu rzeczy. Jako czeski artysta, który całe twórcze życie spędził w Pradze, był narażony na wpływ represyjnej polityki kulturalnej. Wiele jego filmów było zakazanych lub ocenzurowanych, a efekty działalności na innych polach sztuki były trudno dostępne. Pierwsza książka Švankmajera, Dotyk i Wyobraźnia, została początkowo opublikowana w pięciu egzemplarzach! Nie zmieniło sytuacji nawet zainteresowanie, jakie wzbudził Švankmajer na zachodzie Europy. Informacje o jego twórczości nadal pozostały ograniczone. Sytuacja poprawiła się w ciągu ostatnich 10 lat kiedy jego długometrażowe filmy zaczęły odnosić ekranowe sukcesy, Švankmajer wciąż jednak pozostaje na marginesie filmowej sztuki, nawet w swym własnym kraju. Skandalem jest, że zabrakło dla niego należnego miejsca w nowej encyklopedii czeskiej sztuki.

Švankmajer nakręcił ponad 30 filmów, z czego większość to filmy krótkometrażowe. Pokazywanie ich szerokiej publiczności jest szczególnie utrudnione. Prezentowany zestaw 10 filmów czeskiego surrealisty to znakomita próbka tej nadzwyczaj oryginalnej twórczości.

Ciemność, światło, ciemność / Tma, světlo, tma, 1989, 10"
Mieszkanie / Byt, 1968, 13"
Trumniarnia / Rakvičkárna, 1966, 10"
Historia natury / Historia naturea (suita), 1967, 10"
Et cetera, 1966,8"
Ogród / Zahrada, 1968, 19"
Cichy tydzień w domu / Tichý týden v domě, 1969, 15"
Zagłada domu Usherów /Zanik domu Usheru/, 1980, 15"
Wahadło, studnia i nadzieja / Kyvadlo, jáma i nadeje, 1983, 15"
Wymiary dialogu / Možnosti dialogu, 1982, 11"

Skomentuj ten artykuł

Drukuj ten artykuł