|
10 najciekawszych
ścieżek przyrodniczych i historycznych Roztocza
Ścieżki dydaktyczne to trasy zwykle
krótkie, ale poświęcone najciekawszym miejscom danego regionu. Zwykle są one
także w specjalny sposób przygotowane: na trasie pojawiają się tablice
informacyjne, przygotowuje się foldery-przewodniki.
Pierwszą ścieżkę na
Roztoczu przygotowano wkrótce po utworzeniu Roztoczańskiego Parku Narodowego w
1974 r. Mowa tu o słynnej i przepięknej trasie prowadzącej ze Zwierzyńca na
szczyt Bukowej Góry. Przez lata była to jedyna trasa o takim charakterze.
Sytuacja zaczęła zmieniać się po 1989 r. Ścieżek przybywało, jednak tylko
niektóre zaznaczane były na mapach. Co przy tym ciekawe, pierwsze ścieżki
dydaktyczne miały zwykle wyłącznie charakter przyrodniczy. Dopiero później
powstawały trasy historyczno-przyrodnicze. Był to ważny krok. Wszak nawet
rezerwat przyrody, położony w środku dzikiej puszczy, znajduje się zarazem
zawsze w jakimś regionie o określonej historii i kulturze.
Poniżej znajduje się wybór
najciekawszych, moim zdaniem, tras dydaktycznych i poznawczych na Roztoczu.
Niektóre z nich są ogólnie znane (np. wspomniana już Bukowa Góra), inne dopiero
czekają na turystów (np. las Mosty). Zapraszam do ich odkrycia!
Uwaga! Wszystkie opisane ścieżki
doczekały się specjalnych folderów z ich szczegółowym opisem. Można je zwykle
otrzymać w najbliższych leśniczówkach, lub w siedzibach Nadleśnictw. Ponadto
foldery odnoszące się do Roztoczańskiego Parku Narodowgo zakupimy w
Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym w Zwierzyńcu, a wydawnictwo opisujące
ścieżkę w Krasnobrodzie w tamtejszym Urzędzie Miasta i Gminy.
Roztocze
Zachodnie:
1. Ścieżka przyrodnicza „Mosty” w
okolicy Kraśnika, znaki czerwone, 5 km
Las „Mosty” mijałem bardzo często
podczas samochodowych wypraw prowadzących w kierunku Rzeszowa. Nawet z szosy
widać, że teren tu ciekawy i zróżnicowany, jednak nigdy nie było jakoś czasu,
aby przyjrzeć mu się bliżej. Decyzję przyspieszyło powstanie trasy dydaktycznej.
Jej początek znajduje się przy drodze krajowej nr 19, pomiędzy Kraśnikiem a
Modliborzycami, a dokładniej na dużym parkingu w lesie rozpoczynającym
się za Słodkowem.
Ścieżka składa się z 10 przystanków i
prowadzi wśród wąwozów i zróżnicowanego lasu. Na jej trasie nie zabraknie
cennych drzewostanów bukowych i jodłowych, ciekawostką jest łożysko dawnego
strumienia. Koniec ścieżki przy leśniczówce, stąd można wrócić do parkingu
wędrując wzdłuż szosy, lub też cofnąć się nieco do kładki nad dawnym potokiem
(pomiędzy 8 a 9 przystankiem trasy) i skręcić w leśną drogę w lewo.
Przygotowane przystanki mają charakter
typowo przyrodniczy: 1 - opis plantacji choinkowej; 2 - ochrona lasu przed
zwierzyną; 3 - pułapki feromonowe; 4 - warstwowa budowa lasu; 5 - jodła; 6 -
dokarmianie zwierzyny; 7 - buk; 8 - studnia (jeszcze z czasów Ordynacji
Zamojskiej, jej wylot jest latem całkowicie zarośnięty, na szczęście obiekt
został ogrodzony); 9 - naturalne powstawanie i odnawianie lasu; 10 - ekologiczna
rola lasu.
Trasę można nieco wydłużyć. Ja zacząłem
wyprawę w Szastarce, dokąd dojechałem autobusem szynowym z Lublina. Stąd udałem
się na kompas przez las do parkingu „Mosty”. Po przejściu ścieżki, także z
kompasem w ręku, przeszedłem dalej do stacji PKP Rzeczyca Kolonia.
2. Ścieżka przyrodniczo-historyczna
Szczebrzeszyn - Kawęczynek, znaki czerwone, 12 km
To wyprawa
na lessowe Wzgórza Szczebrzeszyńskie. Po deszczu wędruje się tu dość ciężko, ale
zawsze jest bardzo widokowo.
Najpierw
spacer w obrębie rynku w Szczebrzeszynie, gdzie do dziś zobaczyć można 2
kościoły (oba z XVII w.), cerkiew (XIV-XV w.) i synagogę
(przełom XVI i XVII w.).
Z rynku
wędrujemy szosą w kierunku Topólczy. Przed nami kolejne ciekawe miejsca:
stary młyn wzniesiony nad wodami rzeki Wieprz, oraz źródełka. Przy nich
postawiono drewniany lipowy pomnik chrząszcza, który wszak „brzmi w
Szczebrzeszynie”. Warto spróbować jedynej w swoim rodzaju wody. Nieco dalej
dawne grodzisko z zachowanymi ruinami wieży zamkowej. Z jego szczytu ładna i
rozległa panorama doliny Wieprza.
Stąd
wracamy do rynku i za znakami biało-czerwonymi ścieżki
dydaktycznej udajemy się w rejon cmentarza rzymskokatolickiego i
ciekawego kirkutu - cmentarza żydowskiego. To jeden z najciekawszych tego
typu obiektów na wschód od Wisły. Do dziś zachowało się 380 kamiennych,
prostokątnych lub zamkniętych półkoliście macew.
Wspinamy
się pod górę i wędrujemy drogą utwardzaną, a potem polną, w kierunku centralnej
części Wzgórz Szczebrzeszyńskich. Po dotarciu do prostopadłej drogi ścieżka
dydaktyczna skręca w lewo. Wędrujemy nadal wśród wzgórz, to bardzo widokowy
odcinek trasy. Docieramy do skraju lasu Cetnar, należącego do wąwozowego
„Piekiełka”, w którym ponoć piekielnie łatwo zabłądzić. Jeszcze chwila i
zagłębiamy się w głębokie wąwozy, malownicze jary, bukowy las. To miejsce
wyjątkowej urody, do którego będziecie jeszcze wielokrotnie powracać!!!
Wychodzimy
na pola. Na skraju lasu, po prawej, krzyż upamiętniający rozstrzelanie w
tym miejscu rodziny gajowego Jana Gumieniaka w 1943 r. Po lewej zaś wzgórze
Czubatka (305 m n.p.m.), na którego stokach spotkać można oparzeliska
(gdzie śnieg topnieje nawet w najsroższe zimy), a także skaliste gołoborza,
porównywalne do tych znanych z Gór Świętokrzyskich. Wśród zabudowań Kawęczynka
znaki czerwone skręcają w prawo do pobliskiego miejsca przygotowanego w
celu organizacji ognisk. Jeżeli jednak się spieszymy, to z lasu Cetnar schodzimy
za znakami szlaku pieszego „centralnego” niebieskiego (który towarzyszył
naszej ścieżce przez sporą część wędrówki), a po osiągnięciu szosy idziemy
prosto do prostopadłej drogi Szczebrzeszyn - Topólcza - Zwierzyniec i przystanku
PKS. Stąd autobusem (bądź autostopem) można powrócić do Szczebrzeszyna lub udać
się do Zwierzyńca.
Zestawienie
przystanków ścieżki dydaktycznej: 1 - trasa ścieżki; 2 - rzeka Wieprz; 3 -
źródła; 4 - Grody Czerwieńskie; 5 - wysiedlenia na Zamojszczyźnie; 6 - panorama
doliny Wieprza; 7 - rośliny na trasie ścieżki; 8 - Roztocze; 9 - ptaki
krajobrazu rolniczego; 10 - wąwozy; 11 - las Cetnar; 12 - zwierzęta lasu; 13 -
ptaki krajobrazu leśnego; 14 - grzyby; 15 - pomniki przyrody; 16 - miejsce na
ognisko.
Roztocze Środkowe:
3.
Ścieżka przyrodnicza na Bukowej Górze w Roztoczańskim Parku Narodowym, drewniane
drogowskazy i znaki zielone, dalej czerwone, 5 km
Siedziba Roztoczańskiego Parku
Narodowego znajduje się w Zwierzyńcu. Uwagę zwraca tu barokowy kościół z
XVIII w. wzniesiony na wyspie dużego stawu, browar z początku XIX w. i
liczne budowle pamiętające czasy Ordynacji Zamojskiej. Specyficzną atrakcją jest
pomnik, znajdujący się na skraju Parku Środowiskowego, upamiętniający
walkę z plagą szarańczy z początku XVIII w.
Najpierw udajemy się do Ośrodka
Edukacyjno-Muzealnego. Warto zwiedzić tutejszą ekspozycję, trzeba będzie
także nabyć kartę wstępu na teren parku. Właściwy początek ścieżki znajduje się
po przeciwnej stronie ośrodka.
Droga, którą wchodzimy do
lasu, niebawem skręca w prawo, my maszerujemy dalej prosto leśnym duktem. Po
prawej mijamy lipy, po lewej okazały wiąz pospolity. To tzw. Droga Pałacowa.
Dalej kilka głazów narzutowych. Przed nami tablice informacyjne obszaru ochrony
ścisłej Bukowa Góra. Warto wspomnieć, że pierwszy rezerwat w tym miejscu
utworzono jeszcze w czasach Ordynacji Zamojskiej w 1934 r. Ten wyjątkowej urody
obszar rozciąga się od dna doliny rzeki Wieprz aż do wysokiej wierzchowiny, a
różnica poziomów pomiędzy początkiem a końcem ścieżki dydaktycznej wynosi
ok. 75 m, stąd i podejście jest dość strome - tak jak w górach. Wiekowe jodły
mają tu często rozmiary pomnikowe. Niektóre okazy osiągają nawet ponad 50 m
wysokości i ponad 3 m obwodu, co stanowi najwyższe możliwości wzrostowe tego
gatunku. Niewiele ustępują im liczące 150 lat buki: 45 m wysokości, 3 m obwodu.
Najniższe partie Bukowej
Góry pokrywa bór sosnowy w wieku 100-150 lat. Wyżej występuje domieszka świerka
i jodły, przechodząc stopniowo w las sosnowo-jodłowy z domieszką buka. Jeszcze
wyżej dominuje las jodłowo-bukowy zbliżony do drzewostanów rosnących w karpackim
reglu dolnym. Osobliwością jest kolonia modrzewi, porastająca płd.-zach. stok
góry.
Poprowadzona przez Bukową
Górę ścieżka przyrodnicza składa się z 6 (do niedawna 5) przystanków:
1 - bór sosnowy z dużym
udziałem w runie borówki brusznicy i śmiałka pogiętego,
2 - bór sosnowy świeży
(dalej pomnik ku czci leśników pomordowanych w czasie II wojny światowej,
wzniesiony w 1974 roku),
3 - bór sosnowy świeży,
odmiana z jodłą,
4 - bór jodłowy,
5 - strefa przejściowa
pomiędzy borem jodłowym a buczyną karpacką,
6 - buczyna karpacka.
Chociaż przechodziłem
tędy wielokrotnie, za każdym razem ścieżka wywiera na mnie ogromne wrażenie. Nie
ważne: deszcz, czy słońce, nie ważne jaka pora roku. No a potem jeszcze szczyt
Bukowej Góry (310 m n.p.m.), stanowiący wyjątkowy punkt widokowy
na część lasów Roztoczańskiego Parku Narodowego i położoną w dolinie wieś Sochy.
Po opuszczeniu
ogrodzonej części RPN skręcamy w lewo do zadaszenia turystycznego. Dalej
schodzimy opadającą szybko drogą na płd. zach. Dochodzimy do szosy i zabudowań
wsi Sochy. Niedaleko, z prawej strony, cmentarz wojenny, związany
z najbardziej tragiczną kartą w dziejach wsi - pacyfikacją przeprowadzoną przez
Niemców 1 VI 1943 r. Zamordowano niemal 200 osób, w tym kobiety i dzieci. Sochy,
obok Oradour Sur Glane (Francja), Mazinotte (Włochy) i Lidic (Czechy), zalicza
się do 4 miejscowości najbardziej poszkodowanych w okresie II wojny światowej w
Europie.
Napotykamy znaki
czerwone pieszego szlaku turystycznego „krawędziowego”, za którymi
powracamy do Zwierzyńca mijając po drodze stawy „Echo” (z wieżą widokową)
i ostoję konika polskiego, potomka dawnego tarpana.
4. Ścieżka dendrologiczna we
Floriance (Roztoczański Park Narodowy), znaki zielone, 2 km (+ dojście ze
Zwierzyńca i powrót 14 km)
Do Florianki ze
Zwierzyńca można dojechać rowerem (znakowana żółto) ścieżka
rowerowa RPN, lub dojść pieszo (szlakiem czerwonym „krawędziowym”).
Florianka to malowniczo położona
śródleśna osada, w której mieści się Ośrodek Hodowli Zachowawczej Konika
Polskiego RPN oraz muzeum - Izba leśna.
Najsłynniejsze tutejsze drzewo to
oczywiście potężny dąb szypułkowy Florian, rosnący przy głównej drodze.
Ma on 30 m wysokości (ośmiopiętrowy gmach), a jego obwód wynosi 7,4 m. Szacuje
się, że ma on ok. 400 lat. Według legendy, przebywał tu niegdyś Florian
Szary (przodek Zamoyskich) z siostrą Janką. Dziewczynę ranił niedźwiedź, a pod
wspomnianym dębem zrobiono jej opatrunek. Na pamiątkę, od imienia Floriana, tak
nazwano nie tylko drzewo, ale też osadę.
W 2004 r. Roztoczański Park Narodowy
udostępnił we Floriance pasjonującą tzw. „ścieżkę dendrologiczną”. W jej
ramach przygotowano tablice odnoszące się do 64 gatunków drzew i krzewów, w tym
wielu egzotycznych. Zobaczyć tu można: cisy, czarny orzech, modrzew syberyjski,
korkowiec amurski, choinę kanadyjską, tuje, brzozy papierowe, jodły
kalifornijskie, cyprysik groszkowy. Wspomnieć warto także o lipie krymskiej i
jedlicy Douglassa. Sama ścieżka nie ma charakteru konkretnej trasy, do użytku
turystów oddano kilka krzyżujących się dróg leśnych. Spędzić można tu nawet cały
dzień, a ta nietypowa lekcja ekologii na pewno pozostanie na długo w pamięci.
Pamiętajmy, jednak że potem trzeba będzie jeszcze wrócić do Zwierzyńca, do
Florianki nie dociera wszak żaden autobus - i bardzo dobrze.
5. Ścieżka
przyrodniczo-dydaktyczna w rezerwacie „Nad Tanwią” nieopodal Rebizantów, znaki
czerwone, 4 km
Roztoczańskie wodospady, zwane
„szumami” położone w głębokich i dzikich dolinach, to jedna z najbardziej
znanych atrakcji przyrodniczych tej krainy. Chronione są one w rezerwatach
krajobrazowych „Szum” (okolice Górecka), „Nad Tanwią” (Rebizanty koło Suśca) i
„Czartowe Pole” (Hamernia, okolice Józefowa). W każdym z nich odnaleźć można
ścieżkę dydaktyczną, a w przypadku rezerwatu „Nad Tanwią” także okrężny pieszy
szlak turystyczny, tzw. „szlak szumów” (17 km, znaki niebieskie). Do
wodospadów na Tanwi mam chyba największy sentyment, wszak od tego właśnie
miejsca zaczęła się moja przygoda z Roztoczem.
Ścieżka dydaktyczna
rozpoczyna się i kończy przy parkingu leśnym (przystanek PKS) w pobliżu mostu na
Tanwi, na skraju wsi Rebizanty. Dojazd z Suśca drogą prowadzącą do Żukowa
i Cieszanowa.
Ścieżka składa się z
dwóch części: do rezerwatu (na wsch. od szosy,
3 km) i do
pomnika leśników (na zach. od szosy, 1 km). Jej kolejne przystanki
to: 1- bór sosnowy, 2 - łąka śródleśna, 3 - ściółka leśna, 4 - podszyt bukowy, 5
- bór świeży sosnowy z udziałem świerka i jodły (dalej na płd. - w kierunku
kolejnego przystanku - przechodzi on w bór jodłowy), 6 - las naturalny, 7 -
szumy, 8 - las grądowy, 9 - problem wiosennego wypalania traw, 10 - rzeka Tanew,
11 - łęg jesionowo-olszowy, 12 - miejsce historyczne (pomnik leśników, opisany
poniżej), 13 - problem dokarmiania zwierzyny, 14 - dary lasu, problem właściwego
postrzegania lasu przez człowieka.
Wędrówkę rozpoczynamy od
tablicy informacyjnej znajdującej się przy wspomnianym powyżej parkingu leśnym.
Najpierw przed nami spacer do wodospadów. Za znakami czerwonymi zagłębiamy się w
las. Ścieżka przeprowadza przez kładkę na Potoku Łosinieckim, wiodąc
dalej na zach. do rzeki Tanew. Po przekroczeniu kolejnej kładki ścieżka łączy
się ze szlakiem „szumów” (znaki niebieskie).
Poznajemy najciekawszą
część rezerwatu, wędrując wzdłuż serii 24 wodospadów. Później przejście przez
łąki do mostu i szosy.
W pobliżu znajduje się
parking leśny, z którego rozpoczęliśmy wędrówkę. Ścieżka dydaktyczna prowadzi
dalej razem ze szlakiem „szumów”. Uwaga! ten odcinek może być podmokły.
Dochodzimy do polany.
Na drugim brzegu Tanwi,
na terenie prywatnej posesji, znajduje się głaz upamiętniający
przekroczenie w tym miejscu w 1901 r. granicy zaborów przez J. Piłsudskiego.
Można go obejrzeć po uzyskaniu zgody właściciela posesji - dojście od płd.
strony rzeki. Przekroczenie granicy przez Piłsudskiego nastąpiło po jego
ucieczce ze szpitala więziennego w Petersburgu. Pomocą służył włościanin Mikołaj
Rebizant. Na tablicy przymocowanej do pomnika widnieje napis: „Tu w r. 1901 J.
Piłsudski przekroczył granicę rosyjsko-austriacką stwierdzając, że niczem jest
wraży kordon wobec potęgi ducha narodu polskiego”. Głaz został ufundowany przez
Państwowe Gimnazjum Męskie w Zamościu w 1936 r.
Skręcamy w lewo do lasu.
Dochodzimy do kolejnego pomnika (przystanek 12 - miejsce historyczne).
Pomnik wzniesiono na cześć prof. Jana Miklaszewskiego, który był przewodnikiem
J. Piłsudskiego podczas wspomnianego powyżej przekroczenia granicy zaborów.
Miklaszewski był wówczas kontrolerem w lasach Ordynacji Zamojskiej, położonych
po obu stronach granicy. W 1902 r. został osadzony w cytadeli warszawskiej,
zwolniono go jednak za kaucją, powrócił do służby. W późniejszym okresie był
dyrektorem Departamentu Leśnictwa, a następnie profesorem, a także rektorem
Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Pomnik, który oglądamy,
upamiętnia także innych leśników-patriotów walczących o wolność Polski.
Niebawem pozostawiamy
szlak niebieski i już tylko za czerwonymi znakami ścieżki
dydaktycznej powracamy do parkingu leśnego (1 km). Stąd istnieje możliwość
wydłużenia wędrówki. Maszerujemy szosą na płd., i wspinamy się na Wał Huty
Różanieckiej (znakomity punkt widokowy). Później warto także poznać
pełną wersję niebieskiego szlaku „szumów”. Idąc za jego znakami zobaczymy
wodospad na potoku Jeleń oraz owiane legendami wzniesienie Kościółek (zwane też
Zamczyskiem). To najczęściej odwiedzany przeze mnie szlak Roztocza.
6. Ścieżka poznawcza w rezerwacie
„Czartowe Pole” nieopodal Hamerni, znaki niebieskie, 2 km
To już okolice Józefowa. Dojazd szosą z
Suśca do Józefowa przez Hamernię. Początek ścieżki przy parkingu leśnym
nieopodal mostu na rzece Sopot. Niegdyś położony był on w środku lasu, ale
przytrafiła się tu fatalna zrębnia zupełna. Na szczęście sam rezerwat nie
utracił swoich walorów.
Nazwa „Czartowe Pole” wzięła się
z legendy głoszącej, że kiedyś "jeno czarci tam hasali" i odnosi się do
śródleśnej polany. Rezerwat swoim zasięgiem obejmuje jednak nie tylko wspomnianą
polanę, ale przede wszystkim fragment malowniczo ukształtowanej doliny rzeki
Sopot, wraz z serią dużych wodospadów. Największy z nich ma wysokość ok. 1,5 m.
Układają się one inaczej niż w Suścu. Tam głównie w liniach prostych,
tutaj są postrzępione, nierówne, zarośnięte. Wart odwiedzenia jest
także znajdujący się nieopodal płd. brzegu rzeki wojenny cmentarzyk.
Pomnik wzniesiono w 1931 r. podczas letnich manewrów wojskowych. Później,
podczas zmagań wojennych, w mogiłach pochowano słynnych partyzanckich dowódców
„Miszkę Tatara” (Umera Achmołły Atamanowa), oraz „Korsarza” (Hieronima Miąca).
Po wojnie dokonano ekshumacji ich ciał, po czym przeniesiono je na zamojską
Rotundę.
Ścieżka dydaktyczna w rezerwacie
„Czartowe Pole” składa się z następujących przystanków: 1 - kasztanowiec
biały; 2 - olsza czarna; 3 - las łęgowy; 4 - rzeka Sopot. 5 - stanowisko jesionu
wyniosłego; 6 - jodła pospolita; 7 - las mieszany świeży; 8 - bór mieszany
świeży; 9 - sosna zwyczajna.
7. Ścieżka
przyrodniczo-historyczno-dydaktyczna: Krasnobród - rezerwat Święty Roch - Hutki
- Krasnobród, znaki niebieskie i bez znaków, 15
km.
Krasnobród
to bez wątpienia jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Roztocza, od
2002 r. posiadający status uzdrowiska.
Utrzymujący się do dziś podział miejscowości na
Podzamek i Podklasztor sięga XVII w. Podzamek wyrósł wokół
rezydencji właścicieli, a Podklasztor był osadą w sąsiedztwie klasztoru
wzniesionego dla dominikanów, sprowadzonych tu z Janowa Ordynackiego
(obecnie Janów Lubelski).
Latem w
Krasnobrodzie największym zainteresowaniem cieszy się miejscowy zalew, warto
jednak wybrać się także na dłuższą wycieczkę. Oprócz rezerwatu i kaplicy pw. św.
Rocha proponowana ścieżka dydaktyczna umożliwia także poznanie ciekawych źródeł
zasilających Wieprz w pobliżu wsi Hutki oraz wprowadza nad urwisko dawnego
kamieniołomu (znakomity punkt widokowy). Co ważne, bez problemu można podzielić
ją na dwie części.
Uwaga! Przez teren
rezerwatu Święty Roch przebiegają dwie ścieżki znakowane kolorem
niebieskim. Pierwsza to ścieżka spacerowa PTTK, której znaki to
biało-niebieskie kwadraty, malowane na drzewach. Druga, to - omawiana w
tym miejscu - ścieżka dydaktyczna, znakowana niebieskimi strzałkami
przybijanymi do drzew lub słupków. Oznakowanie to zostało jednak w dużej mierze
zniszczone, dlatego też warto wcześniej wybrać się do Urzędu Miasta i zdobyć
efektowny folder z opisem trasy i mapką.
Do początku ścieżki
(dodatkowe 2 km) dotrzeć można z centrum Krasnobrodu, wędrując szosą prowadzącą
w kierunku Wólki Husińskiej (na płd.). Za zabudowaniami, po prawej stronie
drogi, miniemy dolinę.
Za nią droga w prawo,
kapliczka i tablica informacyjna. To właściwy początek naszej trasy.
Skręcamy w prawo i zmierzamy na zach. Wędrujemy Słoneczną Doliną, zwaną
też Doliną Świętego Rocha.
Przystanki ścieżki
dydaktycznej: 1 - bór mieszany świeży. Stąd dalej wędrujemy tą samą drogą. Po
dotarciu do przeciwległej ściany lasu (ławy turystyczne) skręcamy w prawo i
pniemy się na wzniesienie.
2 - starodrzew jodłowy
(boczna ścieżka rozpoczynająca się na tym przystanku prowadzi do lasu, do
pobliskiego źródełka). Docieramy do prostopadłej drogi, tu w lewo.
3 - kaplica pw. św.
Rocha, obecna z 1943 r. Jest ona drewniana, przykryta gontem, obecna z 1943
r. Odpust w pierwszą niedzielę po 15 sierpnia. Miejsce to związane jest także z
okresem powstania styczniowego. 24 III 1863 r. oddział
„Lelewela” Borelowskiego stoczył tu bitwę z wojskami carskimi. Na skarpę
powyżej kapliczki można wejść po drewnianych schodkach.
Rezerwat leśny
Święty Roch ustanowiono w 1983 r. Ochronie podlegają tu stare, naturalne
drzewostany bukowo-jodłowe. Górne piętro lasu tworzy jodła, niższe buk.
Gatunkiem dominującym jest jodła pospolita zajmująca 70% powierzchni rezerwatu.
Niektóre jej starsze pomnikowe okazy (do około 250 lat) osiągają 46 m wysokości.
Buk zajmuje 10% powierzchni. Niektóre okazy osiągają 27 m wysokości. Na około
20% powierzchni rezerwatu występuje sosna pospolita.
Od kapliczki wspinamy się
piaszczystą ścieżką (z prawej strony kaplicy) na wzgórze.
Przystanek 4 -
drzewostan sosnowy. Dochodzimy do utwardzonej drogi, gdzie skręcamy w
prawo.
5 - buczyna karpacka.
Schodzimy do doliny. Niebawem znaki biało-niebieskie ścieżki spacerowej
PTTK skręcają w prawo, w stronę pobliskiego zalewu. My wędrujemy jednak dalej
dotychczasową drogą. Z prawej mijamy współczesną kapliczkę. Została
postawiona na miejscu starszej pochodzącej z XIX w., która spłonęła w 1997 r.
6 - oczyszczalnia
ścieków. Tu dwie możliwości naszej wędrówki. Dalej dotychczasową drogą (miniemy,
z prawej, pozostałości ciekawego drewnianego krzyża) lub duktem prowadzącym od
tablicy w prawo. Doprowadza on do wspomnianej oczyszczalni, a później wyprowadza
z powrotem na główną drogę.
Wchodzimy między
zabudowania wsi Hutki. Docieramy do szosy. Z prawej most na Wieprzu, a na
wprost kolejny przystanek ścieżki.
7 - źródlisko w
Hutkach, pomnik przyrody nieożywionej. Od tablicy schodzimy ścieżką do rzeki
i ciekawych źródeł o wydajności 0,268 m3/sek. Dalej wędrujemy szosą,
przez most na Wieprzu.
8 - parking leśny. To
urocze miejsce. Parking, wyposażony w liczne ławy, położony jest nad stawem.
Latem to popularne miejsce kąpielowe.
Z parkingu leśnego
idziemy szosą na płn. do znaków zielonych szlaku „im. W. Podobińskiej”,
za którymi skręcamy w prawo. Docieramy do 9. przystanku ścieżki - stawów rybnych
i lasu Polikupka. Przechodzimy w pobliżu dawnego pałacu Leszczyńskich (XVII w.).
Przed nami przystanek 10
- kamieniołom (chroniony jako stanowisko dokumentacyjne), nad jego
urwiskiem intrygująca baszta widokowa, która stanowi znakomity punkt
obserwacyjny na lasy rezerwatu Święty Roch i krasnobrodzki zalew.
Odsłonięta ściana kamieniołomu ma ok. 30 m wysokości i 165 długości.
Powracamy do szosy,
idziemy nią w dotychczasowym kierunku, następnie skręcamy w lewo, w drogę
prowadzącą do Nowej Wsi. Wędrujemy w pobliżu koryta rzeki Wieprz. Za wsią
wkraczamy do lasu i utrzymujemy dotychczasowy kierunek marszu. Idziemy wśród
boru świeżego, miejscami pojawi się także las wilgotny. Docieramy do szosy
Suchowola - Krasnobród, opodal kamiennego krzyża, tu w prawo. Przystanek
11 - dolina rzeki Wieprz. Przechodzimy most na tej rzece, napotykamy znaki
szlaku pieszego czerwonego „partyzanckiego”.
Przystanek 12 -
kapliczka na wodzie; drewniana. Pierwotna, ufundowana przez Marię Zamoyską,
obecna z XIX w. Pod kaplicą znajduje się silne źródło (ostatnio jednak zanika),
które według legend przywróciło zdrowie Marii Zamoyskiej. Droga do kapliczki "na
wodzie" prowadzi przez aleję Najświętszej Marii Panny obsadzoną pomnikowymi
drzewami, wśród nich kilka kapliczek postawionych w XIX w.
13 - zespół
klasztorny oo. dominikanów składający się z: murowanego
kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (lata 1690-1699), murowanego
klasztoru (1 poł. XVIII w.), a także ogrodzenia z bramkami i kaplicą (1778
r.). Fundatorką była Maria Zamojska (późniejsza Marysieńka Sobieska), jako wotum
za cudowne uzdrowienie. W centralnej części głównego ołtarza znajduje się
cudowny obraz Matki Bożej Krasnobrodzkiej, nieznanego autora, z 1 poł.
XVII w. Ma on wymiary 9 x 14 cm i jest umieszczony na tle powiększonej kopii.
Przy
kościele utworzono ciekawe muzeum Wsi Krasnobrodzkiej, warte uwagi.
Zobaczyć tu można m.in. słynne „skrzynie krasnobrodzkie”, wystawy etnograficzną,
przyrodniczą i wystawę oryginalnych wieńców dożynkowych. Nieopodal ptaszarnia.
Dalej wędrujemy za
znakami zielonymi szlaku „im. W. Podobińskiej” w kierunku płd.-zach. Po
lewej widok na Chełmową Górę (336,9 m n.p.m., przystanek 14. ścieżki
dydaktycznej). Wzdłuż wyciągu narciarskiego można wspiąć się na szczyt. Rozległa
panorama!
Przechodzimy obok
cmentarza do ul. Lelewela. Idąc dalej w prawo, dotrzeć można do głównej w
Krasnobrodzie ul. 3 Maja.
Roztocze Południowe
(Wschodnie):
8. Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna
w rezerwacie „Las Bukowy” pod Narolem, znaki czerwone, 2 km + 2 km na
dojście do trasy z Łozów
Bezpośredni dojazd do rezerwatu i
ścieżki samochodem nie jest możliwy, jednak auto można zostawić w pobliżu, wśród
zabudowań osady Łozy. Z Narola trafimy tam wybierając szosę
prowadzącą w kierunku Lubaczowa. Zaraz za Nadleśnictwem skręcamy w pierwszą
leśną drogę w prawo. Podczas jazdy wprawne oko wypatrzy zapewne gniazdo
kosodrzewiny. Z Łozów, już piechotą, mamy jeszcze do pokonania 2 km.
Przy właściwym początku ścieżki
znajdują się drewniane ławy i tablica z podstawowymi informacjami.
Rezerwat Las Bukowy chroni
potężne 150-letnie buki i jodły. Buki osiągają tu wysokość 48 m (obwód pnia
3,5-4 m). Wśród roślin występują m.in.: żywiec gruczołowaty, czosnek niedźwiedzi
(na wiosnę tworzy tu ogromne „łany”, niesamowity widok), widłak jałowcowaty,
kruszczyk szerokolistny, bodziszek żałobny, gwiaździca wielokwiatowa, bluszcz
pospolity, wawrzynek wilczełyko i podkolan biały.
Wspomniana ścieżka dydaktyczna ma
długość 1,5 km i składa się z 4 przystanków. Od wspomnianych ław wyruszamy w
kierunku płn.-wsch. linią działową. Od przystanku nr 1 (las bukowy) udajemy się
ścieżką do dorodnego bukowego lasu. W pobliżu, po lewej, znajduje się
„babrzysko” - miejsce „kąpieli” błotnej dzików. Osiągamy przystanek 2 -
podgórska żyzna forma buczyny karpackiej z czosnkiem niedźwiedzim. Dalej
przystanek 3 - podgórska wilgotna buczyna karpacka z czosnkiem niedźwiedzim.
Nieopodal zobaczyć można ciekawe wapienie wystające z ziemi. Ścieżka skręca w
prawo. Przed nami przystanek 4 - zniekształcona forma buczyny karpackiej, w
związku ze zmianą jej siedliska. Zobaczyć można także okazałego modrzewia
europejskiego. Dochodzimy do utwardzonej drogi, powracamy do ław i utwardzanej
drogi prowadzącej do osady Łozy i do Narola.
9. Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna
w rezerwacie „Kobyle Jezioro” w Hucie Złomy pod Narolem, znaki czerwone,
2 km
„Kobyle
Jezioro” to miejsce, w którym ma swe źródła królowa roztoczańskich rzek -
Tanew. Utworzony tu rezerwat ochrania rozległe torfowisko, oraz skupiska
rzadkich i chronionych roślin: reliktów glacjalnych roślin północnych i
atlantyckich. Wśród nich należy wymienić sit sztywny, turzycę strunową i
przygiełkę brunatną.
Do ścieżki najprościej dotrzeć jest z
Narola. Odradzam dojście piechotę, gdyż oznaczać to będzie długi marsz
wzdłuż szosy, dlatego lepiej postarać się o jakiś środek transportu. Z Narola
jedziemy szosą w kierunku Werchraty, na rozwidleniu w Lipsku skręcając w
prawo w kierunku Huty Złomy. Mijamy Jędrzejówkę i Dębiny. Za lasem, po
lewej, widok na jedno z najwyższych wzniesień Roztocza: Wielki Dział (390,5 m
n.p.m.). W Hucie Złomy docieramy do prostopadłej szosy. Skręcamy w prawo
i po chwili w lewo. Na skraju zabudowań początek ścieżki, tu trzeba będzie
pozostawić samochód. Trasa ma charakter pętli. Przy pobliskim kamiennym
krzyżu (z dawnego ludowego ośrodka kamieniarskiego w Starym Bruśnie)
znajduje się przystanek 1. Warto przy okazji wspomnieć, że „Kobyle Jezioro”
zwane jest także „Kobylim Bagnem”. Ta druga nazwa nawiązuje do legendy
głoszącej, jakoby utopić się tu miała piękna kobyła.
Idziemy na wsch., zagłębiając się w
las. Przed nami przystanek 2 - bór wilgotny. Skręcamy w lewo, dookoła robi się
coraz ciekawiej. Przystanek 3 - gleby organiczne: torfy i mursze. Nieco dalej
znajduje się drewniany pomost wprowadzający głębiej w torfowisko. Kolejne
przystanki: 4 - las sosnowy; 5 - las sosnowo-brzozowy, rośnie tu także jałowiec;
6 - ponownie las sosnowy, 7 - młodnik. Dalej uwaga na znaki! podchodzimy na
wzniesienie do drewnianej wieży widokowej, oznakowanie jednak tu
kiepskie, przyda się trochę wyczucia, aby odnaleźć właściwą ścieżkę prowadzącą
pod górę. Widok z wieży pasjonujący. Na pierwszym planie rezerwat, w głębi morze
lasów, a po drugiej stronie zabudowania wsi Huta Złomy. Schodzimy w dół. Przed
nami ostatni przystanek (8) - miejsce biwakowe. Można tu nawet zorganizować
ognisko. Stąd blisko już do końca ścieżki i miejsca, skąd wyruszyliśmy.
10. Ścieżka dydaktyczna
przyrodniczo-kulturowa Horyniec - Nowiny Horynieckie, znaki czerwone, 8
km
Przyjemny spacer
pozwalający poznać ten specyficzny klimat Roztocza Południowego, w szczególności
jeżeli wydłużymy go jeszcze o penetrację znajdującego się poza szlakiem
ciekawego wzgórza Buczyna.
Początek trasy i pierwszy
przystanek znajduje się w Horyńcu na skraju parku
zdrojowego (na jego terenie znajdują się źródła wód mineralnych),
nieopodal stacji PKP. W pobliżu kościoła (dawnej cerkwi z 1818 r.)
skrzyżowanie dróg. Skręcamy w lewo za drogowskazem „Werchrata 12”. Po drodze
(z lewej strony) miniemy mały cmentarz i pomnik
upamiętniający walki polsko-ukraińskie z 1918 r. Nieco dalej, również z
lewej, cmentarz (najstarszy nagrobek z 1796 r.) z zabytkową,
grobową kaplicą Ponińskich z początku XX w. Po dłuższym odcinku
szosą dochodzimy do franciszkańskiego klasztoru (przystanek 2 ścieżki
dydaktycznej). Warto opuścić szlak i zwiedzić zabytkowy kościół przy
klasztorze.
Budowę zespołu sakralnego
rozpoczął w 1703 r. Piotr Felicjan Telefus, prace zostały jednak szybko
przerwane. Telefus zmarł, a spadkobiercy unieważnili testament. Po półwiecznej
przerwie fundację ukończył Mikołaj Stadnicki. Trzeba dodać, iż zespół klasztorny
postawiono w miejscu obronnym, a całość otoczono fosą. Wybudowano bardzo grube
mury, mające 2-2,5 metra szerokości.
Przy wejściu do kościoła
znajduje się tablica upamiętniająca spotkanie Brata Alberta z późniejszą
siostrą Bernardyną, a także tablica z historią świątyni.
Przed klasztorem znak
skrętu w dróżkę w lewo. Mijamy mostek, dalej idziemy prosto. Docieramy do lasu.
Osiągając utwardzaną drogę, skręcamy w prawo. Przed nami polana. Skręcamy w
lewo. Wchodzimy ponownie w las. Idziemy główną drogą. Mijamy kolejne przystanki
ścieżki dydaktycznej: 3 - drzewostan olchowy (60-letni), dalej 4 - podgórską
formę buczyny karpackiej. Dochodzimy do żwirowanej drogi, warto ją zapamiętać,
bowiem powrócimy tu jeszcze w dalszej części trasy. Teraz skręcamy w prawo.
Następnie, na rozwidleniu, skręt w leśny dukt w lewo (płn.). Docieramy do torów
kolejowych linii Bełżec - Przeworsk. Chwilę idziemy wzdłuż nich do tunelu,
którym przechodzimy. Przed nami polana. Na niej duża drewniana kaplica
postawiona na źródełku (6,5 km, 5 przystanek ścieżki dydaktycznej).
Jesteśmy na skraju wsi Nowiny Horynieckie.
Kaplica leśna w
Nowinach Horynieckich - miejsce to związane jest z kultem Matki Bożej, a
także św. Antoniego. Według podań 12 VI 1636 r. trójka dzieci z Nowin (dwie
dziewczynki i chłopiec), pasąc krowy nad rzeką Słotwiną, zauważyła na skraju
wzgórza Buczyna jasną Panią otoczoną światłem, ubraną w białą suknię, z
niebieską opaską. Pani powiedziała dzieciom: „Przychodźcie tu często i módlcie
się. Powiedzcie ludziom, żeby tu także przychodzili i modlili się. Ja będę
prosiła Pana Boga, aby sprawił by nawała wojenna, która się zbliża, nie dotknęła
tej okolicy”. Objawienia powtórzyły się 2 VII i 8 IX 1636 r. , w ich miejscu
postawiono krzyż, a potem drewnianą figurę Matki Bożej wykonaną przez lokalnego
artystę. Jak się okazało, wojska Chmielnickiego ominęły wieś, przechodząc przez
tereny położone dalej na płn.
Obecna drewniana
kapliczka została wzniesiona w 1897 r., niedawno ją wydłużono. We wnętrzu
znajduje się źródełko, którego powstanie tradycja wiąże z datą objawień.
Płynącej z niego wodzie przypisuje się właściwości uzdrawiające, szczególnie w
chorobach oczu. W wyposażeniu ołtarza głównego zwraca uwagę łaskami słynąca
figura Matki Bożej nieznanego artysty, a także obraz przedstawiający św.
Antoniego. Msza św. jest tu sprawowana w niedziele o godz. 13.30.
W sąsiedztwie kaplicy
znajduje się figura Matki Bożej z 1943 r., którą wykonał kamieniarz z
Brusna Starego - Jan Duś. Na wzgórzu z prawej krzyż. Na nim napis: „Ku
chwale Boga i Ojczyzny, ks. Józef Poniatowski 1809 r.”. Upamiętnia on przemarsz
idących tędy na wschód wojsk księcia.
Wędrując stąd pod górę za
znakami pieszego szlaku zielonego „im. Brata Alberta” dojść można skraj
wzgórza Buczyna (357 m n.p.m.), które porasta buczyna karpacka. Na
wprost, na szczycie, znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej. Latem
1915 r. doszło tu do bitwy pomiędzy wojskami austriackimi gen. Józefa Ferdynanda
a carskimi gen. Plehwego. Austriacy ponieśli wówczas klęskę. Poległych (ok. 1000
żołnierzy, w tym niemal 100 Polaków walczących w obu armiach).
Ciekawa jest także wsch.
część Buczyny, gdzie odnaleźć można grupę tajemniczych skałek, tworzących krąg
(tzw. Świątynia Słońca).
Polecam spacer skrajem
wzniesienia, aż do rezerwatu jałowców „Sołokije”, w rejonie stacji PKP
Dziewięcierz.
Powróćmy jednak na trasę ścieżki
dydaktycznej. Od kaplicy w Nowinach prowadzi ona z powrotem do żwirowanej drogi,
a następnie wiedzie do krzyża „Jeleń” poświęconego św. Hubertowi
(przystanek 6). Jan III Sobieski miał w tym miejscu ustrzelić kozła-rogacza
niezwykłych rozmiarów. Stąd za szosą powracamy do Horyńca.
W okolicy znajduje się jeszcze wiele
ciekawych obiektów: drewniana cerkiew w Radrużu, betonowe schrony bojowe z tzw.
„Linii Mołotowa”, czy kamieniołom i stary cmentarz w miejscu dawnej wsi Stare
Brusno. Ale wybranych ścieżek miało być wszak 10. Potraktujmy je więc jako
początek, a nie koniec, przygody z Roztoczem.
Stan aktualności: grudzień
2004
 Skomentuj ten artykuł
 Drukuj ten artykuł
|
