R E K L A M A

Z I P

Felietony(nh)22 marca 2014 FACEBOOK | 4209 Twitter E-mail Skopiuj link Skomentuj | 5 komentarzy ()

1580, 1950

Zamość i Nowa Huta, foto: roztocze.net

R E K L A M A    B O A R D

Felieton Piotra Rogalskiego o ratuszu w mieście idealnym dla robotników.

 

Kamienice z attykami i łukowymi podcieniami, okna z ozdobnymi obramieniami, a na fasadach obłożonych jasnym piaskowcem płaskorzeźby. Do tego, na dużym placu, ratusz w wieżą. Brzmi znajomo, ale to opis miasta idealnego dla robotników – Nowej Huty. Nowa Huta miała być w zamierzeniach swoich twórców osobnym miastem, z własnym rynkiem i ratuszem. Próbą realizacji złożenia miejskiego opisywanego w literaturze, jako „socjalistyczny w treści, a narodowy w formie”.

 

Wiele z planowanych budynków w Nowej Hucie zostało w tym duchu wybudowanych. Jednak – jak się wydaje – szczególnie istotna była sama wizja urbanistyczna i założenie nowego miasta na surowym korzeniu, tuż obok wielkiego kombinatu metalurgicznego. Zbigniew Paszkowski, w książce pt.: “Miasto idealne w perspektywie europejskiej i jego związki z urbanistyką współczesną” (Universitas 2011), twierdzi, że socjalistyczne miasta idealne, a takim na pewno była Nowa Huta, miały kreować idealne społeczeństwo. “W państwach objętych ustrojem socjalistycznym nastąpiła tragiczna w skutkach transformacja idei miasta dobra społecznego na rzecz miasta jako narzędzia politycznego podporządkowania rzekomo wyzwolonych mas społecznych” – wyjaśnia Paszkowski. W ZSRR takim miastem był Magnitogorsk, w NRD – Eisenhüttenstadt. W Polsce Nowa Huta.

 

Zaryzykuję stwierdzenie że i również Jan Zamoyski, łożąc duże sumy na budowę Nowego Zamościa (w odróżnienia od Zamościa, określanego teraz jako Stary Zamość), również myślał o kreowaniu idealnego społeczeństwa, np. poprzez pełną kontrolę kto i z jakim majątkiem może osiedlić się na wydzielonych parcelach. Helen Rosenau, w książce pt. “Miasto idealne” definiuje je jako “reprezentację wizji religijnej lub poglądu świeckiego, w którym społeczna świadomość potrzeb społecznych idzie w parze z harmonijną koncepcją jedności architektonicznej”. Inaczej mówiąc forma budynków, ich układ, osie widokowe mają wpływ na ludzi. W Chinach nazwano to działanie terminem feng shui.

 

Przedmiotem, który miał zainspirować projektantów Nowej Huty, Tadeusza Ptaszyckiego i Stanisława Juchnowicza, był – jak sugerują niektórzy historycy – wachlarz. Jednak rzeczywistą inspiracją – i to jest fakt – był Zamość i dzieło Bernardo Morando i Jana Zamoyskiego. A najbardziej tę inspirację widać w niezrealizowanym projekcie budowy nowohuckiego ratusza. W literaturze opisującej przełomu lat 40-tych i 50-tych XX wieku dominuje przekonanie, że poszukiwanie polskiego stylu w architekturze było rozpaczliwą próbą odejścia od proponowanego przez moskiewskich towarzyszy stylu klasycznego. Polski renesans zaś – choć pochodził z Włoch – uznano wtedy za dominujący w naszej tradycji architektonicznej i co równie ważne, uznano jako reakcję na „ciemnie wieki średnie”. To idealnie pasowało do powojennych koncepcji nowej, socjalistycznej Polski.

 

Ale wróćmy do ratusza. Zamojski ratusz to wspólne dzieło Bernarda Morando, Jana Jaroszewicza i Jana Wolffa, a dzisiejsza forma tego charakterystycznego budynku, ze schodami i attykami powstawała w ciągu dwustu lat przebudów i modernizacji. Jest wzorem budowli miejskiej i nie dziwi, że również dla architektów szukających nowej formy dla robotniczego miasta. Wieża ratuszowa w Zamościu ma 52 metry wysokości, to o wiele mniej od planowanej wieży rausza w Nowej Hucie. Wtedy projektanci mieli za zadanie zaprojektować wieżę wyższą od tych dominujących na Rynkiem Głównym w Krakowie, czyli ponad 82-metrową.

 

Tak dziennikarz Gazety w Krakowie pisał swego czasu, w trakcie odbywającej się retrospektywnej wystawie o niezrealizowanych budowlach w Nowej Hucie, o ratuszu: „Z 17 pierwotnych koncepcji ratusza w Nowej Hucie znamy zaledwie dwie. Zapewne jednak były one najlepsze, bo też jedynie je reprodukowano w książkach i czasopismach. Pierwsza z nich nawiązywała do ratusza w Zamościu – najlepszego przykładu tego typu budowli z XVI w. na ziemiach polskich, wystawionego przez hetmana Jana Zamojskiego. Od oryginału budowla nowohucka różniła się okazałą wieżą. Miała ona być dużo wyższa niż w pierwowzorze, co było zaleceniem władz. Chodziło o to, by najwyższa budowla Nowej Huty przewyższała wzrostem “hejnalicę” kościoła Mariackiego”.

 

Jak wspomina Tadeusz Binek, który pracował wówczas w Dyrekcji Budowy Miasta Nowa Huta, budowa ratusza nie została rozpoczęta. “Z ratuszem sprawa była nieco prostsza. Do 1957 r. wykonanych zostało aż kilkanaście wersji szkiców i koncepcji architektonicznych. Pięknych i kolorowych. Ratusz miał być bowiem wizytówką Nowej Huty. Przebogaty architektonicznie, strzelisty, z wieżą ratuszową. Ale na os. C32 funkcjonował duży biurowiec, w którym od 1954 r. mieściły się wszystkie agendy Urzędu Dzielnicowego Nowej Huty. Oceniłem, że w tej sytuacji odrębny i bardzo kosztowny ratusz jest zbędny. Po zakończeniu więc kolejnej pięknej koncepcji wstrzymałem dalsze opracowywanie projektów obiektu, tłumacząc prosto, że w najbliższym czasie nie przewiduje się jego realizacji” – pisał Binek w 1999 roku.

 

ratusz_nowa_huta_mhmk2

Makieta Nowej Huty, źródło: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa

 

Więcej zdjęć z publikacji “Nowa Huta architektura i twórcy miasta idealnego Niezrealizowane projekty”  TUTAJ

Autor: (nh)
Jak cenna jest ta informacja dla Ciebie?
Powiedz nam o tym - kliknij na gwiazdki.
Liczba ocen: 0.
Dziękujemy! Postaramy się być jeszcze lepsi.
Tagi, hashtagi i słowa klucze: ,
R E K L A M A    B A N N E R   I
Komentarze publikowane poniżej, są elementem bezpłatnej usługi świadczonej na rzecz użytkowników serwisu. Redakcja roztocze.net nie ponosi odpowiedzialności za treść i stylistykę komentarzy. Naruszenia prawa należy zgłaszać na adres redakcji dostępny na stronie KONTAKT
KOMENTARZE CZYTELNIKÓW
Poniżej uruchomiliśmy nowe narzędzie do komentowania. Proponujemy to rozwiązanie, aby ograniczyć podszywanie się pod użytkowników oraz hejt. Uruchamiamy je na razie w formie testów, ale jeśli spełni oczekiwania zastąpi obecnie dostępne komentarze. Zapraszamy do testowania.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Podpis:

Publikując komentarz potwierdzam, że zapoznałem/am się z regulaminem usługi dostępnym na stronie (www.roztocze.net/regulamin-kometarze/) i akceptuję jego postanowienia.

Anty-spam:


UWAGA!! Pamiętaj że internet daje tylko złudzenie anonimowości. A mit o bezkarności w sieci można włożyć między bajki.

no_name
bazgroły to malują dzieci w przedszkol...
...... 57 minut temu
Wychowankowie to grają tam gdzie się i...
...
Chcą coś robić dla ludzi to im jeszcz...
z_boku
Żeby za kilka lat nie okazało się że...
cyanide3
Wszystkich bierzcie, mnie nie ruszajcie ...
Gość
Przez Wielączę nie przebiega Dk17....
Wara od mojej o...
Prosimy o rozważenie innego miejsca pod...
SC
Dokładnie. Nie takie inwestycje się wy...
Thomas
Pytanie ile to rondo będzie kosztowało...
antyklerykał
Analiza moja jest taka, że w mieście n...
ad111
Protestować każdemu wolno i walczyć o...
observer
POPIERAM, chociaż żałuję, że sam ni...
BarteS
Tak, caly region liczacy ze 170 tys. lud...
Zamość
Patrząc na szkic to zmian wpłynie na k...
L..
ZAWADA, jak wskazuje sama nazwa, jest za...
Name
A może one mają statystykę wypadków ...
Ktoś
Słabe - my mieszkańcy Zamościa jeste...
Komentarze publikowane powyżej, są elementem bezpłatnej usługi świadczonej na rzecz użytkowników serwisu. Redakcja roztocze.net nie ponosi odpowiedzialności za treść i stylistykę komentarzy. Naruszenia prawa należy zgłaszać na adres redakcji dostępny na stronie KONTAKT
R E K L A M A    B A N N E R    II
R E K L A M A B A N N E R III
Copyright © 2018 Fundacja im. Bernardo Morando. Wszelkie Prawa Zastrzeżone
ARCHIWUM lata 2000-2010 ROCZNIKI 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Lokalny Informator Edukacyjny
Lokalny Informator Edukacyjny